جزیره آشوراده ، در جدال میان مرگ و هستی !

احمد مرادی
22 مهر 1393

همین چند هفته پیش بود که خبر آتش سوزی در جزیره آشوراده در رسانه ها منعکس گردید. اینکه علت این آتش سوزی به وسعت چندین کیلومتر چه بوده بسیار روشن نیست ، ولی بنا به یک خبر، شکارچیان و ماهیگیران مسبب آن بوده اند و خبری دیگر حاکی از آنست که گویا این آتش سوزی کار دولت بوده و قصد اجرای پروژه هایی را در منطقه دارد که اگر این خبر صحت داشته باشد ، جا داشت که مقامات مسئول آنرا بطور علنی طرح می نمودند.

اما با توجه به تصاویر عکسی و ویدئویی و با توجه به شناختم از این جزیره ، گویا خسارات مالی وجانی به مردم وارد نیامده و این آتش سوزی بیشتر در منطقه جنگلی و خارج از سکنه صورت گرفته است، البته به گفته یکی از دوستان، دیگر فرقی نمیکند و جزیره آشوراده سالهاست که فراموش شده و حالا همه جای آن تقریبا جنگلزار است و علفهای هرز همه جا را فرا گرفته است. بیان این سخنان از جانب فردی که در آنجا زاده شده و بخش اعظم بهترین دوران زندگیش را در آنجا گذرانده بسیار دردناک است. از اینرو، قابل تعمق و سئوال است که آیا جزیره آشوراده هم مثل دریاچه اورومیه و یا زاینده رود بسوی مرگ میرود؟
جزیره آشوراده تا قبل از آبگرفتگی تیر ماه سال ١۳۷٠ که در پی آن بیش از دو سوم سکنه آن مجبور به مهاجرت به شهرها و روستاهای دیگر گردیدند ، بعنوان مرکز ناحیه ۴ شیلات شمال و جزو با اهمیت ترین آن به لحاظ در صد بالای تولید خاویار که سالانه میلیونها دلار نصیب کشور مینمود بشمار می آمد. بطوریکه از میزان ۷٠ در صد کل تولید خاویار شیلات شمال ، بیش از ۵٠ درصد آن در اینجا بعمل می آمد. از این لحاظ کلیه فعالیتها و اشتغالیتها در این جزیره از کارگاه نجاری گرفته تا تعمیرگاه ماشین و ایستگاه برق و کار کلیه خدمه از کارمندان شیلات تا کارگران و غیره ، همه در خدمت عنصری بنام خاویار و صید ماهیان خاویاری و استخوانی قرار داشتند که توسط صیادان زحمتکش بخش شمال و غرب دریای خزر صید گردیده و بدانجا آورده میشد.
علاوه بر آن ، جزیره آشوراده همه ساله مهمان هزاران مسافر و حتی توریست از خارج کشور بود که به لحاظ آرامی دریای آن و امواج کمش ، محل بسیار مناسبی برای شنا کردن و قدم زنی در خیابانهای شنی جزیره بشمار می آمد. این جزیره از نظر تنوع زیستی بسیار غنی بوده و با وجود حدود ۴٠٠ گونه آبزمی بومی همچنین دارای جلگه ها و تالابهای زیادی بوده و می باشد که زیستگاه مناسبی برای میلیونها پرنده بومی و مهاجر و همینطور محل خوبی برای شکارچیان محسوب میگردد.
اما متأسفانه پس از آبگرفتگی سال ١۳۷٠ ناگهان همه چیز دگرگون شده و امروز از آن بهشت دیروزین تنها چیزی که برجای مانده ، خرابی و بی توجهی های مسئولان وقت نسبت به این جزیره است و تأسف بار آنکه با وجود همه امکانات بالفعل و بالقوه این جزیره ، سالهاست که تقریبا همه مسئولان محلی و منطقه ای از فرماندار ها و استاندارها و رؤسای مختلف شیلات چه در دوران کارزار انتخابات و چه پس از انتخاب و یا انتصاب شدن قولها و پیشنهادات و طرحهای مختلفی ارائه دادند که متأسفانه در همان حد پیشنهاد باقی مانده و هیچگاه پیگیری قابل توجهی از سوی آنان صورت نگرفته است.
اما مشکل کجاست و چرا مسئولان رنگارنگی که آمدند و رفتند هیچکدام نتوانستند کاری از پیش برند؟ وقتی سخنان این افراد را آنجا که در مورد آشوراده است در کنار هم ردیف کنیم ، مشاهده میکنیم که دو موضوع اصلی در سخنان آنان محوریت دارد : ماهیگیری و گردشگری . اما محدود کردن امکانات آشوراده تنها به این دو موضوع قبل از هر چیز حاکی از آنست که شناخت بخش غالب این افراد از آشوراده و امکانات آن تا چه حد نازل است و هیچگاه بخود زحمت ندادند که کمی دریچه دید خود را بازتر کرده و به مطالعه امکانات دیگری بپردازند که امکان وجود آن با کمی زحمت و سرمایه گذاری هم از جنبه سودمندی اقتصادی و هم اشتغال زایی برای هزاران فرد بیکار فراهم است.
برای پرهیز از کلی گوییها ، بطور مختصر و کلی به ارائه چند پیشنهاد با توجه به زمینه های موجود در آشوراده میپردازم که شاید برخی از آنها بزعم بسیاری در شرایط امروز جامعه مان دشوار و یا حتی عملی نباشد ، با این توضیح که هر یک از این طرحها نیازمند مطالعه دقیق و کارشناسانه با توجه به شرایط و امکانات آشوراده است ، ضمن اینکه اجرای برخی از آنان نیاز به زحمت و زمان طولانی و ملزم به حمایت دولت دارد.

 ١- پیشنهادات

١-١- ایجاد استخرهای پرورش ماهی : آشوراده به لحاظ غنای آبزمی بومی خود ، مجاورت در کنار دریا و وجود منطقه وسیع غیر مسکونی از امکان مساعدی برای پرورش و تکثیر ماهیان استخوانی کمیاب برخوردار است. تأسف بار آنکه تولید ماهیان خاویاری همواره پس از انقلاب ۵۷ سیری نزولی داشته و با وجود آنکه در برخی نقاط مثل سیجوال به پرورش و تکثیر این ماهی گرانقیمت دنیا همت گذارده شد ، ولی بر اثر صید کم تدریجی این ماهی ، عملا این پروژه تعطیل شده است. از اینرو ایجاد استخرهای پرورش و تکثیر ماهیان استخوانی در این جزیره میتواند آلترناتیو مناسبی برای آن باشد که در این رابطه تجارب موفقی نیز در خود منطقه حاصل گردیده است.
نقطه قابل تأمل دیگر در این رابطه که البته ارتباط مستقیمی با آشوراده ندارد ، ولی میتوان از آن بعنوان یک امکان استفاده نمود ، ورود بسیاری از آبزیان کشورهای دیگر به دریای خزر و تکثیر آنان است. در این رابطه بعنوان مثال ما تجربه آورده شدن ماهی کفال از کشور دیگر توسط کارشناس قدیمی شیلات آقای فرید پاک را به دریای خزر داریم که بسیار موفق بود. آوردن ماهیها و دیگر آبزیان از کشورهای دیگر و امتحان آنها و اینکه با غلظت درجه نمک و شوری و دیگر مواد موجود در آب دریای خزر میتوانند اساسا سازگاری زیستی داشته و همچون ماهی کفال گسترش یابند ، موضوعی است که کارشناسان امور ماهی باید در آن مورد تحقیق نموده و قضاوت نمایند ، ولی فکر میکنم به امتحانش بیارزد.

١-۲- ایجاد مراکز بازکارکرد و تهیه فرآورده های مختلف از ماهی : همانگونه که تجربه بسیاری از کشورهای جهان نشان میدهد ، ماهیان صید شده مختلف نه تنها بصورت خام و اصلی خود ، بلکه مازاد آنان در اشکال مختلف بصورت یخ زده، دودی ، کنسروی ، نیمه پخته ، خشک شده و غیره در غالب بسته بندیهای مختلف به بازار عرضه میگردند. علاوه بر آن ، در بازار عمومی هفتگی برخی کشورها ، دکه های مخصوص ماهی فروشی وجود دارد که آنان ضمن فروش عمومی محصولات خود ، در عین حال با سرخ کردن ماهیها ، هم از زاید گردیدن اضافه ماهیهای خود جلوگیری میکنند ، و هم اینکه پول خوبی هم گیرشان می آید.
آشوراده به لحاظ تأمین منابع اولیه پروژه تهیه فرآورده های ماهی بسیار غنی است و سالانه هزاران تن ماهی استخوانی تنها در این ناحیه صید میشود که تقریبا همه آنها بصورت خام به بازار عرضه میگردند. دقیقا بخاطر اینگونه توزیع ماهی و در یک فصل معین از سال ، مصرف کنندگان عملا چندین ماه از مصرف ماهی محروم میگردند. در حالیکه بنا به تجارب کشورهای مختلف که فوقا اشاره گردید ، میتوان با ایجاد مراکز و مؤسساتی و با یک سرمایه گذاری دراز مدت ، بخشی از ماهیهای صید شده را در اشکال یخ زده و کنسروی و غیره تهیه نموده و آنرا در اختیار مصرف کنندگان قرار داد. لازمه این کار انعقاد قرار داد این مؤسسات با شرکتهای تعاونی ماهی و خرید محصولات آنان است. از این لحاظ ، آشوراده به جهت ارتباط نزدیک با شمال و غرب دریای خزر مکان مناسبی برای تأمین مایحتاجات این مراکز و مؤسسات بشمار می آید. نکته قابل ذکر اینکه ، در رابطه با بازکارکرد فرآورده های ماهی این مراکز و مؤسسات تولیدی در گام نخست البته نمیتوان بلند پروازانه حرکت نمود و نمیتوان انتظار داشت که آنان در طی چند سال نخست در سطح کشورهای پیشرفته رشد نموده و سطح و دامنه تهیه و توزیع محصولات خود را به آن حد برسانند، ولی اگر اعتقادی به پایگیری چنین پروژه ای وجود داشته باشد ، باید که سختیهای اولیه آنرا بجان خرید.

١-۳- مسئله کشاورزی در آشوراده : تا به امروز وقتیکه دری به تخته خورده و مسئله آشوراده ناگهان در میان مسئولان محلی به میان می آمد ، آنان چه از جنبه وجدانی و چه مسئولیتی خود را مؤظف میدیدند که چند کلامی را نیز در باب آشوراده بیان نمایند ، ولی جای تعجب آنکه کلیه سخنان این مسئولان بومی و غیر بومی از عبارت پردازیهای پوچ و کلی خارج نگردیده و تصویر آنان از جزیره ای بنام آشوراده در ماهیگیری و گردشگری خلاصه گردیده و میگردد.
اما واقعیت اینست که در این میان حقایق ناگفته ای نیز وجود دارند که از چشم مسئولان بدور مانده است و یا نخواسته اند بخود زحمت مطالعه امکانات بالفعل و بالقوه این جزیره را دهند. در کنار حقایقی که این مسئولان همواره بر آن انگشت گذارده و آنرا نقطه عزیمت سیاست پردازیهای منطقه ای شان قرار داده و میدهند ، ولی هیچگاه بر این واقعیت مسلم اشاره ننمودند که کلیه سطح زمینهای آشوراده شنی بوده و به لحاظ مجاورت آن با دریا و رطوبت خاص آن ،از امکان و زمینه مساعدی برای رشد و بارآوری بسیاری از محصولات کشاورزی از سبزیجات گرفته تا میوه های مختلف و غیره در آنجا وجود دارد. قابل ذکر است که هم اینک جنگلهای آشوراده پر از درختهای وحشی تمشک و انار ترش است که تنها بخش بسیار بسیار ناچیزی از آنان توسط افراد معدود ساکن در آشوراده برداشت گردیده و بخش اعظم آن هلاک میشوند. در حالیکه میتوان با استفاده از مرغوبیت زمین و با استفاده از تکنیکهای جدید ، هم محصولات سبزیجات زیادی را بعمل آورد و هم اینکه با استخدام کارگران روزمزد جهت برداشت تمشکها و انارها ، آنان را بصورت خام به کارخانه های تهیه مربا و رب انار صادر نمود.( همان کاری که در بسیاری از کشورها مثلا برای برداشت توت فرنگی و تمشک و گوجه و یا سیب زمینی و غیره صورت میگیرد ). علاوه بر آن ، آشوراده به لحاظ موقعیت مرغوبیت زمین از امکان کاشت و برداشت بسیاری از میوه های شمالی مثل پرتقال و نارنگی و نارنج و غیره برخوردار است که اینهم میتواند در کنار برداشت سبزیجات با یک سرمایه گذاری دراز مدت منبع درآمدی برای کشاورزان و سهام گذاران داوطلب محسوب گردد. اینکه آشوراده به لحاظ موقعیت و استعداد کاشت ، توانایی و ظرفیت چه محصولات دیگری را دارد ، موضوعی است که کارشناشان با خاک برداری و آنالیز آن میتوانند روی آن تحقیق کرده و کارکردهای خود را بعنوان زمینه های سرمایه گذاری در اختیار دولت وعموم قرار دهند.

١-۴- گردشگری : جزیره آشوراده از دیرباز بعلت دارا بودن سطح آرام آب ، همواره از نقاط قابل جذابی برای ورود مسافرین مختلف بوده است. البته باید بر این واقعیت انگشت گذارد که جزیره آشوراده را نمیتوان چه در زمان شاه و چه امروز به لحاظ امکانات رفاهی و خدماتی با دیگر شهرهای شمال مثل چالوس و نوشهر و بابلسر و بندر انزلی مورد قیاس قرار داد ، ولی جزیره آشوراده در همان توان محدود خود از این امکان برخوردار است که برای راحتی و استراحت مهمانان خود با ایجاد پلاژها و استراحتگاهها و مراکز غذا خوری سیار و راه اندازی قایق های تفریحی و غیره ، بر میزان جذابیت ورود مسافرینش بیافزاید. اما مشکل اصلی اینست که بسیاری از افراد متمایل به سفر به آشوراده با معضل ارتباط و رفت و آمد برخوردار هستند و آنان امروز مجبورند که برای بازدید از آشوراده بر خلاف گذشته ، سوار قایقهای موتوری شوند تا خود را به آنسوی دریا برسانند که این خود نیز هزینه دارد. از اینرو جا دارد که اداره شیلات جهت تکثر بازدید کنندگان از آشوراده ، همانند سابق در کنار قایقهای موتوری کرایه ای، وسایل حمل مجانی مسافرین را نیز فراهم آورد.
شکی نیست که مسئله گردشگری در نقاطی مثل آشوراده و همینطور دیگر شهرهای شمال ، شکلی موسمی و فصلی داشته و افراد شاغل در این زمینه در فصلی از سال عملا کاری برای کار کردن ندارند ، ولی مسئله اصلی اینست که حتی در همان فصل کوتاه سال باید چنان موقعیتی را در این جزیره بوجود آورد که همان افرادی که با طی کیلومترها مسافت به اسکله بندر ترکمن آمده و از بازار مکاره آن دیدن میکنند ، این تمایل و رغبت در آنان ایجاد گردد که با سوار شدن بر قایقهای موتوری و یا بارکاسهای شیلات ، سری هم به آشوراده بزنند.

٢- مشکلات

مهمترین مشکل جزیره آشوراده ، ارتباطات است. این جزیره که به معنای درست میتوان آنرا شبه جزیره نامید ، تنها از طریق راه خشکی کنار دریای خزر به شهر ساری راه دارد و مابقی آن در محاصره آب قرار داشته و افراد بومی و غیر بومی در گذشته مجبور بودند که با استفاده از وسیله نقلیه دریایی مجانی شیلات بنام بارکاس خود را به جزیره برسانند . هر چند امروز از وجود چنین بارکاسهایی خبری نیست و مردم عادی مجبورند که با پرداخت مبلغی به قایقهای موتوری حاضر در اسکله بندر ترکمن و آشوراده ، این رفت و آمد را انجام دهند. این مشکل همواره وجود داشته و دارد و از عوامل مهم عدم پیشرفت و یا کم توجهی مسئولان وقت به این جزیره گردیده است. سابقا مسئولان شیلات در ایام پر رونق فعالیت شیلات آشوراده ، برای کارکنان خود چه در خود آشوراده و چه بعدها در اسکله بندر ترکمن هم سرویسهای خوب برای حمل کارکنان و حتی رفت و آمد دانش آموزان محصل خود به بندر ترکمن می دادند و هم مبادرت به ساخت خانه هایی برای کارکنان داخل و خارج از ساکن آشوراده نمودند که آنان از این امکان برخوردار بودند که بتوانند با در اختیار داشتن سرویسهای تقریبا مجانی در سر کار خود حضور یابند. علاوه بر آن ، شیلات آشوراده در سابق از این امکان برخوردار بود که توسط قایقهای چوبی بزرگ خود حتی کامیونها را جابجا نماید و این امر تا حد زیادی مشکل حمل و نقل هم خود شیلات و هم مردم عادی را رفع مینمود.
اما این معضل ارتباطات بویژه بدنبال آبگرفتگی بخش اعظم جزیره و مهاجرت اجباری بسیاری از سکنه آن بنظر میرسد که عملا به یک معضل جدی بدل شده و شکی نیست که برای اجرای پیشنهادات بالایی که اشاره گردید ، بدون حل معضل مسکن و سکنی گزیدن افراد آن و بویژه مسئله ارتباطات و حمل و نقل افراد و وسایل مورد نیاز مردم عملی نمی باشد . به بیانی دیگر ، شاید بتوان امکانات تحقق طرحهای پیشنهادی فوق را به لحاظ وجود زمینه های آن در آشوراده پذیرفت ، ولی واقعیت اینست که افراد شاغل در این پروژه ها نیاز به مسکن و آب و حیات دارند و سئوال اینست که این آدمها کجا باید زندگی کنند و چگونه خود را به آشوراده برسانند ؟ مسئله آب و نان و خورد و خوراک آنها چه میشود ؟ آیا افرادی پیدا میشوند که تحت این شرایط در آنجا کار کنند و آیا میتوان شرایط یک زندگی حداقلی را برای آنان حتی در همان حد و امکانات رژیم شاهنشاهی جهت ایجاد پروژه های مفروضی فراهم آورد ؟ . به اعتقاد من ، دولت و اداره شیلات همانگونه که گذشته نشان داد ، از این امکان برخوردار است که اگر واقعا به تحقق چنین پروژه هایی باور داشته و به سودمندی اقتصادی آنان مطمئن باشد ، میتواند نیازهای اولیه کارکنان آنرا تأمین نموده و فضا را برای باروری و شکوفا نمودن اقتصاد منطقه و رهایی جزیره آشوراده از رفتن بسوی انزوای بیشتر و مرگ فراهم نماید.

moradi5704@gmail.com

تورکمن صحرا مدیا

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: