تاریخ شکل گیری و گسترش مطبوعات و رسانه ها در بین ترکمن‌ها

این مقاله که با عنوان اصلی Foundation and Development of the Mass-Media of the Turkmen Living Abroad تألیف S.K. Alaev و به زبان انگلیسی در نشریه دیالوگ شماره April – June, 2004 , Volume 5 No. 4 منتشر شده است، به بررسی تاریخ شکل گیری وسایل ارتباط جمعی… در بین ترکمنهای جهان(خارج از جمهوری ترکمنستان) می پردازد.
س . ک. آلایف
مترجم: احمد خاتمی نیا
تلاش برای حفظ هویت ملی و فرهنگی باعث شده است که ترکمنهای ساکن در کشورهای شرقی(آسیایی) و ترکمنهای ساکن اروپا، نشریات و روزنامه‌های مختلفی را به زبان ملی خود به چاپ برسانند و دارای برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی ویژه خود باشند.
در این میان ترکمنهای عراق ازپیشینه خاص و ویژه ای برخوردارند. ترکمنهای عراق به دلیل جدا شدن از سرزمین مادری، در طول قرون متوالی؛ (برای حفظ ملیتشان)از سالیان کهن شروع به انتشار نشریات و روزنامه‌ به زبان مادری‌شان نمودند.محمود داقوقلی ترکمن عراقی نویسنده روزنامه یورت که در بغداد منتشر می‌شود در‌باره پیشینه انتشار روزنامه و نشریه های ترکمنی در عراق مقالاتی به چاپ رسانده است. وی در مقالات خود از روزنامه‌های ترکمن‌زبان «زورا»، «بشیر»، « موصل» و دیگر نشریات ترکمن‌زبان که در عراق پایان قرن XIX (19) نام برده است.
تحقیقات بیشتر در این زمینه در تز روزنامه‌نگار ترکمن عراقی؛ که برای دکترای «تحقیقات زبان‌شناسی تطبیقی دانشگاه سنان»با عنوان« مطبوعات و مسائل ادبی ترکمنهای عراقی»ارائه شده و نیزکتابچه عصام محمد محمود با عنوان «مطبوعات الموصل» ( مطبوعات موصل) آمده است.
روزنامه نگار ترکمن عراقی «آتا تارزی باشی» در مقاله ای با عنوان « کرکوک مطبوعاتینگ تاریحی»(چاپ سال ۲۰۰۱)، اطلاعات بیشتری را درباره نشریات ترکمن در عراق می‌دهد
در این تحقیق تارزی باشی، درباره سه مرحله گسترش فعالیت روزنامه‌نگاران ترکمن در عراق می‌نویسد.اولین مرحله ازدوره عثمانی در ۱۸۶۹ تا ۱۹۲۱ شروع می‌شود ؛ مرحله دوم از ۲۳ آگوست ۱۹۲۱ تا ۱۳ جولای ۱۹۵۸ و دوره سوم از ۱۴ جولای ۱۹۵۸ تا ۳ مارس ۱۹۸۵٫ترکمنها از ۱۸۶۹ تا ۱۹۸۵ در عراق بیش از ۳۰ نشریه و روزنامه مختلف ترکمنی به زبانهای ترکمنی، عربی و انگلیسی به چاپ رسانده اند.
اولین روزنامه ترکمنی در دوره اول از تقسیم بندی تارزی باشی روزنامه زورا(نام قدیمی بغداد) است.روزنامه ترکمن زبان زورا تحت نظارت مدحت پاشا در سال ۱۸۶۹ شروع به انتشار نمود. در آن زمان مدحت پاشا نایب‌السطنه امپراطوری عثمانی در منطقه بغداد بوده است.وی علاوه بر اینکه مدیرمسئولی مجرب بود ، یک سردبیر ماهر با اندیشه روزنامه نگاری خوبی نیز بوده است.استعداد روزنامه نگاری وی قبلا در منطقه دانوب و در روزنامه دانوب مشخص شده است. ماشینهای چاپ روزنامه های زورا، بشیر و موصل از فرانسه خریداری شده بود. انتشار زورا تا سال ۱۹۱۷ در بغداد ادامه یافت.در طول ۴۸ سال انتشار زورا، ۲۶۰۶ شماره از نشریه با رسم الخط عربی به زبان ترکمنی و عربی به چاپ رسید.عمده زحمات انتشار این روزنامه برعهده حسن آزوم، احمد فهمی ، عباس حمادی، فهمی المدرس، جمال صادیق،احمد آزاد الفروغی، علی‌رضا الفروغی، احمد عزالدین، احمد شافی، محمود شکاری الراسی زاده،عبدالمجید شافی و … بوده است.
در ۱۸۷۱ مدحت پاشا به استانبول برگشت ولی انتشار روزنامه را تحت عنوان دیگری ادامه داد.وی به دلیل تبعیضات سیاسی حکومت وقت عثمانی به جزیره رودس فرستاده شد.جایی که او بهترین مقالاتش را از قبیل «ترک در پاریس» ، «دؤردانه خانم»«ضیفا» و … نوشت.وی ۷۵ سال عمر کرد و بیش از ۱۵۰ مقاله را در زمینه های تاریخ، ادبیات، تعلیم و تربیت و فلسفه نوشته است.
انتشار نشریات و روزنامه های ترکمنی در منطقه بغداد تحت زعامت فوزی پاشا نیزگسترش یافت ،وی در سال۱۸۸۰به ریاست منطقه کرکوک رسید.در سال ۱۸۹۷ او با گردهم آوردن نویسندگانی جدید هسته اصلی انتشارات ترکمن را ایجاد کرد.در آن زمان نشریات ترکمنی و عربی اکثرا در بغداد، موصل و بصره انتشار می‌یافت روزنامه هایی تحت عناوین مختلف مثل بغداد، قیلینچ، ییلدیزیم، یئنی مد، افکار عمومیه، معاریف، تمبله(tombale)، جهاد، مخطببات،آتی، نینوا، جانباز، عثمانلی آشناسی،حوادث، تجدد، نجمه، ایله ری، آفاق، بشیر و غیره
دوره دوم انتشار روزنامه های ترکمنی از ۲۳ آگوست ۱۹۲۱، با اعلام پادشاهی امیر فیصل تحت قیمومیت بریتانیا آغاز شد.در این سالها از ۱۵ نوامبر ۱۹۲۶ روزنامه ترکمنی کرکوک بوسیله وجدی افندی انتشار یافت. در آن زمانها افرادی همچون دده خدری، عبدالرحمان بکر و یعقوب جمال مسئولیت( مدیریت) خود را در روزنامه آزمودند. روزنامه به دو زبان ترکی و انگلیسی منتشر می‌شد؛ اما بعد از انقلاب ۱۹۵۸، این روزنامه(کرکوک) با عنوان جدید قورباقی(gavurbagi) تنها به زبان عربی اجازه انتشار یافت. در سال ۱۹۳۵ روزنامه ایله ری انتشار خود را با مدیریت بکر صدقی ، رشید عارف و «آرای مصطفی»آغاز نمود.سردبیری این روزنامه برعهده بکر صدقی بود.از ۸ می ۱۹۵۴ روزنامه آفاق انتشار خود را با مدیریت «شِکِر هرمزلی» و با سردبیری «حسام‌الدین صدیحی»(sadyhi) آغاز نمود.اما بعد از وقایع شهر کرکوک در سال ۱۹۵۹ انتشار آن متوقف شد.بعد از آن ، مرحله سوم انتشار نشریات ترکمن‌زبان در عراق رقم خورد.
از ۲۳ سپتامبر ۱۹۵۸ روزنامه بشیر [بشیر = نام قدیم شهر کرکوک] با تلاش امین عصری و محمد حاجی عزت انتشار خود را آغاز کرد. سردبیر آن « آتا ترزیباشی» بود.انتشار این روزنامه تنها ۷ ماه دوام یافت و بعد از ۲۶ شماره تعطیل گردید.با بنیادگذاری سازمان « تؤرکمن قارداشلیق اؤجاغی» تحت مسئولیت عبدالله عبدالرحمان در ۱۹۶۰ نشریه «فرند شیپ»[ دوستی] از ۲۱ می ۱۹۶۶ در بغداد آغاز به کار نمود.اما در ژانویه ۱۹۸۰ تمام نویسندگان آن نشریه بازداشت و زندانی شدند.از ۲۱ می سال ۱۹۶۱ روزنامه «عراق» با مسئولیت «شکر صابر زفیت» و سردبیری «حقی اسماعیل بیاتی» در بغداد آغاز به کار نمود.
در ۱۸ جولای ۱۹۷۰ روزنامه ترکمن‌زبان «یورت» شروع به انتشار کرد.سردبیری این روزنامه از آغاز تا زمان حاضر برعهده «عبداللطیف عمران بندر اوغلی»بوده است(تنها به مدت سه سال از ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۲ این مسوولیت به نزهت عبدالکریم سپرده شده بود). «بندر اوغلی» نویسنده بیش از ۲۵ کتاب علمی و عمومی می‌باشد و مقالات زیادی نیز به چاپ رسانده است.به خاطر زحمات فراوان وی در پاسداری از زبان و فرهنگ ترکی در عراق و انتشار مداوم روزنامه یورت، شورای علمی دانشگاه باکو در سال ۱۹۹۲ دکترای زبانشناسی به وی اعطاء نمود. او همچنین در ترکمنستان نیز شهرت فراوانی به دست آورد؛ هنگامی که ارتباطات بین روزنامه یورت را با نشریه « صدای ترکمن»(که اکنون جهان ترکمن خوانده می‌شود) در عشق‌آباد برقرار کرد.
نشریه ترکمنی یورت هرهفته ، با تعداد متوسط صفحات ۱۲ تا ۱۶ صفحه در بخش‌های مختلف منتشر می‌شود.اولین بخش عمدتا شامل ترجمه مطالب روزنامه‌های عربی است.بخش دوم اختصاص دارد به دفاع از فرهنگ و ادب ترکی که تنها به مطالب ترکمنی و ترکی اختصاص ندارد بلکه آثاری از شاعران و نویسندگان آذربایجان نیز در آن به چاپ می‌رسد.بخش عمده نشریه به مورد دوم می‌پردازد.به عنوان مثال می‌توان از آثار شاعران و نویسندگان آذربایجانی از قبیل بختیار وهاب‌زاده، جواد علیزاده، غضنفر پاشایف و بسیاری دیگر که در آن به چاپ می‌رسد نام برد.همینطور از آثار شاعران ترکمن همچون مختومقلی، ذلیلی، کمینه که متأسفانه ترکمنهای عراق اطلاعات اندکی از آنها دارند.
عبداللطیف بندر اوغلی، سردبیر روزنامه یورت؛در سال ۱۹۷۲ منتخب اشعار مختومقلی را از بردی کربابایف دریافت کرده بود.وی در شماره ۴ می ۱۹۷۴ روزنامه به این موضوع اشاره کرده بود. این ارتباط دوستانه بین نویسنده ترکمن عراقی و نویسنده‌ای از دیار مادری {ترکمنستان}، برای آنها موقعیت ویژه‌ای را برای فهم بنیادین از فرهنگ و ادب اصیل ترکمنی پدید آورد.تحت هدایت و نظارت عبداللطیف عمران بندراوغلی، روزنامه‌نگاران خبره ای همچون خیرالله قاسم، قاسم ساریحانی، صباح عبدالله کرکوکی، خیوه محمد علی وهمینطور روزنامه‌نگاران زن همچون لیمان الرفیقه، ایمان عبدالحصینه، گدایه عبدالکریمه و غیره مشغول به روزنامه‌نگاری شدند.مقالات و اشعار زیبایی نیز از نویسندگان و شاعران ترکمن عراق در نشریه عربی ـ ترکمنی «بیرلیک سسی» به چاپ رسیده است.انتشار این نشریه در سال ۱۹۷۰ به سردبیری عبدالفؤاد آغاز شده بود.
علاوه برموارد فوق ، مطبوعات ترکمن‌زبانان عراقی توسط ترکمنهای مهاجرخارج از عراق هم منتشر می‌شد.به عنوان مثال نشریه «فضولی»در سال ۱۹۵۸ در استانبول منتشر می‌شد.نشریه قارداشلیق نیز با تلاش س.ساعتچی در استانبول منتشر شد.همینطور نشریات دیگری نیز در استانبول توسط ترکمنهای عراق منتشر شده‌اند همچون «دوغوش»(۱۵ آگوست ۱۹۹۱)، «ترکمنلی»از ۱۵ ژانویه ۱۹۹۴، نشریه «گؤک بوری»، «روزنامه ترکمن» و … .انتشار روزنامه «الدلیل» توسط «سازمان جامعه اسلامی» در سوریه(دمشق)، انتشار بولتن «ترکمن»توسط «مجمع ترکمنهای عراقی»، انتشار خبرنامه ای با عنوان «سرنوشت ترکمنهای عراق» در سوئد، انتشار آلبوم «شهدای ترکمن عراقی»در سال ۱۹۹۳ در مونیخ آلمان نمونه‌هایی از فعالیت مطبوعاتی ترکمنهای عراق می‌باشد.
در کنار فعالیت مطبوعات ترکمن‌زبان در عراق؛ برنامه‌های رادیو و تلویزیونی نیز برای ترکمنها از بغداد، کرکوک و اربیل پخش می‌شده است. برای اولین بار برنامه رادیویی ترکمنی در تاریخ اول فوریه ۱۹۵۹ از ایستگاه رادیویی بغداد آغاز به کار کرد.در آغاز تنها نیم ساعت برای پخش برنامه ترکمنی از این ایستگاه در نظر گرفته شد.یکی از اولین کسانی که در پخش برنامه بزبان ترکمنی مشارکت نمود جمال عزالدین از کرکوک بود. پس از وی افرادی همچون خلیل احمد الحسنی، عبدالوحید کوزه‌چی اوغلی، عبدالرحمن قیزیل آی، سنان سعید و بسیاری دیگر در تهیه برنامه‌های رادیویی برای ترکمنهای عراق نقش داشتند.برنامه ترکمنی شامل بخش‌های مختلفی همچون«علم و زندگی»،«گفت‌وگو با شنوندگان»،«بارقه‌ای از فرهنگ ترکمن»،«آموزشگاه ادب و هنر»،«تجارت»،«شب فرهنگ و ادب»، «پرسش زن»، «صحبت شنوندگان»، «سلامت و بهداشت» و اجرای تئاتر ترکمنی کرکوک و غیره می‌شد.برنامه رادیوی ترکمنی در عراق هم اکنون{سال ۲۰۰۴} تنها به مدت ۳٫۵ ساعت در شبانه روز می‌باشد.اطلاعات بیشتر در زمینه مطبوعات و برنامه‌های رادیویی در نشریات کشور ترکمنستان به چاپ رسیده است.
در آوریل ۲۰۰۳ با تجاوز نیروهای ارتش آمریکا و انگلیس به عراق و سقوط رژیم صدام حسین برنامه‌های رسانه‌ای ترکمنها برای مدتی متوقف گردید و تنها در خارج از کشور دنبال گردید.
در باره فعالیتهای مطبوعاتی ترکمنهای افغانستان تحقیقات چندانی توسط رسانه های ارتباط جمعی انجام نشده است، اما طبق تحقیقات شرق‌شناس ازبک «م.نیشانوف» با عنوان« نشر فعالیتهای حیات اجتماعی ـ سیاسی افغانستان(۱۹۱۹ ـ ۱۹۷۳)»{ تاشکند، ؛ ۱۹۹۳} نویسنده به انتشار روزنامه «گؤرش»در دوره حاکمیت جمهوری دموکراتیک در افغانستان اشاره می‌کند.
اولین شماره «گورش»در ۲۳ اکتبر سال ۱۹۷۸ در کابل به‌چاپ رسید.سردبیر این روزنامه «صدیق امینی»بوده است.روشنفکران ترکمن از آن به بعد مرتبا به نشر مطالب خود پرداختند. از پیشگامان ترکمن روزنامه‌نگار در افغانستان می‌توان از افرادی چون شیرمحمد ینگیش، شاه محمد یازماز، اسدالله قومی، عبدالرحمان صحبت، صالح راسخ، محمد امین، عبدالرحمان اؤراز، سیدالله صیادی و غیره نام برد.
آنتروپولوگ (انسان‌شناس) ترک«ی.کالافت»(Y.Kalafat) که از افغانستان دیدن کرده است در کتاب خود با عنوان « ترکهای شمال افغانستان و باورهای عامه آنها» { استانبول، ۱۹۹۴}؛ علاوه بر روزنامه«گؤرش» از نشریات و روزنامه‌های دیگری همچون«ملتهای برادر»،«انجمن نوائی» به زبان ترکمنی و همچنین نشریاتی همچون«دوغری یؤل»،«جنبش مسئله‌سی»، «ندای اسلام» و “راه ” نیز نام می‌برد.اما با به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان انتشار تمامی این نشریات ممنوع و متوقف گردید.
با توجه به جنگ داخلی افغانستان و حضور ترکمنها در این جنگ، آنان همانند بسیاری دیگر از اقوام افغانستان مجبور به ترک میهن خود شدند و به کشورهایی همچون پاکستان، ایران، عربستان سعودی و کشورهای آسیای میانه مهاجرت کردند. ترکمنهای افغانستان در ایام سخت مهاجرت، کوشیدند تا هویت ملی و زبانی خود را حفظ کنند. در سال ۱۹۹۸ ترکمنهای افغانستان مجمعی را با عنوان «مختومقلی فراغی» در پاکستان پایه‌ریزی کردند.فعالان این مؤسسه روزنامه‌ای با عنوان «گونش»را منتشر کردند.امروزه این روزنامه به صورت نشریه به چاپ می‌رسد.آنها نام «گونش» را برای این انتخاب کرده بودند که ترکمن‌ها از جنگ به سوی روشنایی کوچ کرده بودند.علاوه بر این؛ رادیو اسلام‌آباد اقدام به پخش یک‌ساعت برنامه رادیویی به زبان ترکمنی در شبانه روز نمود که این برنامه رادیویی توسط مجری ترکمن افغانستانی « شاه مردان‌قلی میزادی» تهیه می‌شد.
پخش برنامه‌های رادیویی به زبان ترکمنی توسط رادیو کابل، نخستین بار از سال ۱۹۶۰ و در زمان حکومت «محمد ظاهر شاه»آغاز گردید.درخواست نمایندگان ترکمن افغانستان مبنی بر افزایش پخش برنامه‌های ترکمنی در افغانستان از سوی حکومت مرکزی رد شد و این مقدمه‌ای بود برای اجباری شدن آموزش به زبان پشتو و ممنوعیت تدریس به سایرزبان‌ها.این امر سبب تضعیف یادگیری به زبان ترکمنی در بین ترکمنهای افغانستان شد.پس از مذاکرات فراوان با مقامات بالاتر به رهبری عبدالکریم مختوم ـ او یکی از نمایندگان مجلس افغانستان در سالهای ۱۹۶۸ ـ ۱۹۷۲ بود ـ مختوم موفق گردید حکومت مرکزی را متقاعد نماید و پخش برنامه‌های ترکمنی دوباره آغاز گردید ولی این‌بار مدت آن به ۴۵ دقیقه تقلیل یافت در حالی که دیگر به صورت روزانه و مرتب هم پخش نمی‌شد.
برنامه ترکمنی رادیو اولین بار توسط عبدالرحمان اوراز و الله بردی سرخی آغاز شد.اما در سال ۱۹۷۳ برنامه ترکمنی رادیو افغانستان متوقف گردید.کودتای نظامی ارتش توسط ژنرال “محمد داوود” باعث ایجاد جو سرکوب شد و فعالیت رادیو ملی افغانستان تعطیل شد.تنها چندسال بعد در پایان دهه ۱۹۷۰ و در کودتای آوریل، «رادیو ملت‌های برادر»تأسیس شد که به زبانهای ترکمنی، ازبکی، بلوچی، پشتو و نورستانی برنامه پخش می‌کرد.مدیر بخش ترکمنی رادیو عبدالرحمن صحبت بود.بعد از به قدرت رسیدن طالبان در سال ۱۹۹۵ جریان شکل دیگری به خود گرفت .تمام رادیوهای بی‌طرف بر این اساس در سال ۱۹۹۵ از سوی طالبان تعطیل گردید و اکنون؛ بعد از رفتن طالبان دوباره امید به اصلاحات در افغانستان و ساختن آنچه که افغانستان سالها از آن محروم مانده است در آن کشور ریشه دوانده است.امروزه ارتباط ملتهای ترکمن و افغان{منظور کشورهای ترکمنستان و افغانستان – مترجم} سبب‌سازموقعیت ویژه‌ای شده است تا ترکمنهای افغانستان به مطالبات خود برسند.یکی از بهترین موقعیتها برای نیل به حق آموزش الفبای ترکمنی در افغانستان توسط شورایی به نام«تؤرکمن پاراحات‌چیلیق شورا سی» زیر نظر «جمعه‌بای حامیاب»شکل گرفت.در سال ۲۰۰۳ آنهامؤسسه انتشاراتی جدیدی را با نام «ایل سسی» تأسیس کردند.سردبیر این مؤسسه‌ی نشر همان «صدیق امینی» بود که اولین بار روزنامه «گورش» را تأسیس کرده بود.اطلاعات بیشتر در زمینه نشرمکتوب و برنامه‌های رادیویی ترکمنی در کشور افغانستان در مطبوعات ترکمنستان ذکر شده است.
درباره تاریخ شکل‌گیری مطبوعات ، رادیو و تلویزیون در بین ترکمنهای ایران یک روزنامه‌نگار و تاریخدان ترکمن به نام ارازمحمد سارلی مطالبی تحریر کرده است.وی در نشریه خود « فراغی» (شماره ۷ ـ سال ۲۰۰۲) مقاله‌ای تحت عنوان «صنعت چاپ و نشر در بین ترکمنهای ایران» نوشته است. در این مقاله آمده است که نخستین نشریه با عنوان «صدای گرگان» و به سردبیری «عباس گالش» در شهر گرگان و بلافاصله بعد از جنگ جهانی دوم به چاپ رسیده است.اما ارگان امنیتی شاه(ساواک) انتشار این نشریه را به دلیل فعالیتهای سیاسی اعضای آن ممنوع کرد.
بعد از انقلاب {اسلامی ایران} در سال ۱۹۷۹ در منطقه ترکمن‌صحرای ایران که بیشترین جمعیت ترکمنهای ایران در آنجا زندگی می‌کنند روشنفکران ترکمن شروع به چاپ نشریات و کتب ویژه خود نمودند.[ ترکمنها در قبل از انقلاب نشریات و کتب دیگری را نیز به چاپ رسانده‌اند که از آن جمله می‌توان به انتشار دیوان اشعار مختومقلی اشاره نمود و گویا نویسنده از انتشار کتب و نشریات قبل از سال ۱۳۵۷ اطلاع نداشته است – مترجم] بعد از استقلال جمهوری ترکمنستان و افزایش مراودات فرهنگی بین ایران و ترکمنستان در سال ۱۹۹۱ ایرانیان ترکمن فرصت خوبی را برای حفظ و معرفی میراث فرهنگی ـ ادبی خود به دست آوردند.در ۲۰ فوریه سال ۱۹۹۲ نشریه «دورموش» به زبان ترکمنی به چاپ رسید. در ۲۳ آگوست همان‌سال آن نشریه به «آق یول» تغییر نام داد.{ این نشریات زیرمجموعه نشریه ترکی زبان یول بودند و به عنوان نشریات مستقل ترکمنی ایران نمی توان از آنها نام برد. دورموش و یول به کوشش عبدالرحمن دیه جی منتشر شده است – مترجم} در سال ۱۹۹۷ و بعد از انتخاب سیدمحمد خاتمی به ریاست جمهوری در ایران فعالیتهای فرهنگی و چاپ و نشر در بین ترکمنها دوباره رو به گسترش نهاد.با پیدایش استان جدید گلستان در نقشه‌ ایران، ترکمنهای ایران امتیاز انتشار کتب و نشریات را به دست آوردند.در ماه مارس ۱۹۹۸ نشریه صحرا به مدیر مسئولی عبدالرحمان دیه‌جی شروع به انتشار کرد.پس از آن و در سال ۲۰۰۰ نشریه یاپراق به صاحب امتیازی یوسف قؤجق؛ فراغی به صاحب امتیازی اراز محمد سارلی و همزیستی به صاحب امتیازی تاج محمد کاظمی به چاپ رسیدند.
روشنفکران و نویسندگان ترکمن همچون یوسف قوجق، ارازمحمد سارلی، عبدالرحمن دیه‌جی، تاج‌محمد کاظمی، نازمحمد پقه، یوسف سقالی، امان‌قلیچ شادمهر، محمود عطاگزلی، عبدالصالح پاک، موسی جرجانی، ح کلته، ت.قاضلی، عبدالقهار صوفی‌راد،یعقوب رحیمی و بسیاری دیگر نقش مهمی را در اشاعه فرهنگ و ادب ترکمن در ایران به عهده گرفته اند. ارتباط بین ترکمنهای ساکن در استان گلستان و جمهوری ترکمنستان در برخی از نشریات گلستان از جمله گلستان ایران(بامدیر مسئولی فروزان آصف نخعی)، گلستان نو(با مدیرمسئولی محمد آذری)، گلشن مهر(با مدیر مسئولی احسان مکتبی)، گرگان امروز(با مدیر مسئولی مصطفی سبطی) و دیگران مورد تأکید قرار گرفت . [ترجمه] کتاب روحنامه نوشته صفرمراد ترکمنباشی در ابتدا توسط نشریه گلشن مهر(در ۹ مارس ۲۰۰۲، شماره ۹۲)در قالب مقاله‌ای با عنوان «ترکمنستان و کتاب روحنامه» به چاپ رسید.
یکی دیگر از فعالیتهای مربوط به فرهنگ ترکمن در ایران تأسیس رادیو گرگان می‌باشد.این رادیو در سال ۱۹۵۸ شروع به فعالیت کرد.یکی از اولین مجریان برنامه رادیویی ترکمنهای ایران یک معلم روستا به نام نوربردی جرجانی می‌باشد.نام وی در کتاب «جغرافیا و تاریخ دشت گرگان»(تهران ـ ۱۹۶۶) توسط «آ ـ معینی»آمده است.در میان اولین ژورنالیستهای رادیو ترکمنی ایران می‌توان به عبداللطیف گلی، نظرمحمد گل‌محمدی، جبار ایری، آناقربان قلیچ‌تاقانی، حاجی محمد قلیچی و موسی جرجانی اشاره نمود.امروزه این افراد جای خود را با چهره‌های جوانتر عوض کرده‌اند و افرادی مثل غفور جرجانی، عبدالله خوجه‌زاده، آنه مختومی، ایلگلدی یمرلی، عبدالرحمن نیکنام فر، قربان دؤردی کتولی، جبار سقلی، یوسف فراخی، خسرو کر و همچنین زنان ترکمن همچون عایشه شیخی جای قدیمی‌ها را گرفته‌اند.
اکنون ترکمنهایی که در خارج از کشور ترکمنستان زندگی می‌کنند تمایل فوق‌العاده‌ای برای حفظ هویت و آداب و سنن ملی خود و نیز دفاع از آموزش به زبان مادری خود دارند.البته در این راه مشکلاتی نیز وجود دارد.در اولین گام آنها بایستی وحدت در نگارش و الفبای ویژه را برای ارتباط با یکدیگر قبول کنند.ترکمنهای کشورهای مختلف برای ارتباط با یکدیگر به زبان ترکمنی مکالمه می‌کنند که این نقش مهمی را در حفظ هویت آنان دارد.تمامی مسائل مرتبط با الفبای ترکمنی باید در آینده نزدیک برطرف شود.و مهمتر اینکه آنها باید (با گسترش ارتباطات بایکدیگر) ارتباط زبانی و انسجام هویتی خود را حفظ نمایند.

منبع : سایت عصر مدنیت و روزنامۀ شرق

2 پاسخ to “تاریخ شکل گیری و گسترش مطبوعات و رسانه ها در بین ترکمن‌ها”

  1. fereydoondiyej Says:

    dar sale 1358,sazemane cherikhaye fadaie khalghe iran nashriye türkmeni chap kard,bename ilgüyji,yek nashriye mostaghele türkmeni ham bood bename birleshik

  2. fereydoondiyej Says:

    aghaye mereddurdi ghazi faramoosh nashawad,wey dar zamane shah chape ghaboos ra tasis kard we diwane magtimghuli we dastanhaye türkmeni chap minemood

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: