پدر ، مادر، ما متهمیم

دکتر ارازمحمد سارلی

پژوهشگر تاریخ ، فرهنگ و ادب ترکمن

یکی از مقولاتی که در بین اقوام عموما و ترکمنان ما بالاخص، به عنوان خواسته مطرح می گردد؛ بحث آموزش زبان مادری است. در این خصوص یکراست سراغ اصل 15 قانون اساسی رفته دولت را مقصر اعلام می کنیم که چرا نسبت به اجرای این اصل اهتمام نمی ورزد. البته این خواسته بجا و درست می باشد. اما این نوشتار به جمع بندی تحقیقی می پردازد که نقش ما ترکمنان را در عدم توجه به حفظ و حراست از زبان مادری ، مورد توجه قرار داده است. به عبارتی اگر یک تکلیفی برای دولت قائل هستیم می باید تکلیفی بزرگتر برای خودمنظور نماییم!!!چرا که طبعا ما برای داشته های فرهنگی و زبانی خود دلسوزی و احساس مسئولیت بیشتری باید داشته باشیم.

 img45a5353bb6811

اما یافته های تحقیق حقائقی را نشان می دهد که در بادی امر چنین تصوری را به ذهن متبادر نمی کند. اینجاست که پی می بریم، پیش از اینکه دولت را مورد خطاب قرار دهیم؛ خود را باید شماتت کنیم.بخاطر کوتاهی در انتقال میراث نیاکانمان که با اهمال در حق یادگیری زبان مادری فرزندانمان صورت می گیرد. فرزندان ما ثمره ی زندگی ماهستند و حقی بر گردن من و توی پدر و مادر دارند و آن هم حق آموزش زبان و مواریث فرهنگی وابسته به آن است. همان تکلیفی که هر پدر و مادری در هر کجای دنیا که باشند، برای آموزش زبان مادری به کودکان خویش دارند.سالها پیش تر دکتر علی شریعتی، روشنفکر انقلابی پیش از انقلاب، در سلسله سخنرانی هایی روشنگرانه با عنوان» پدر مادر ما متهمیم» به نقد رفتار والدین ایرانی پرداخت. انتخاب این عنوان نیز بی رابطه با چنین نقد و ارزیابی از رفتار والدین نمی باشد. از این جهت بودکه این عنوان را انتخاب نمودم تا بلکه برما پدر و مادر ترکمن نتایج یک تحقیق، هشدار وتلنگری مثبت باشد و با دیدن نا دیده های خویش، به پاسداری از زبان کهن و پرمحتوای ترکمن مبادرت نمائیم و از این که ممکن است بازگویی واقعیات تحقیق، مخاطب های خاصی را شامل گردد پیشاپیش عذرخواهی نموده تقاضا می کنیم تا قصد خیر ما را درک نمایند و برداشت همدلانه داشته باشند و به تصحیح فرایند رفتار زبانی خویش متمایل گردند.البته این نکته را متذکر می شویم که ممکن است کل بحث ما روی کمتر از پنج در صد جامعه باشد و هیچ گاه تعمیم این مقوله را به کل جامعه ی ترکمن درست و واقعی نمی دانیم..اما این 5درصد ار اقشار تاثیر گذار بوده و رشد فزاینده ای را نیز داراست.

جامعه ی هدف :دانش آموزان و دانشجویان ترکمن و کما بیش افراد شاغل جامعه ی مخاطب تحقیق را تشکیل می دهند. آنان تقریبا مشخصات ذیل را دارند: غالبا در سنین جوانی و نو جوانی هستند وبا اینکه از پدر و مادری ترکمن متولد شده اند؛ بطور کامل و یا اغلب با والدین خویش به زبان غیر ترکمنی یعنی فارسی صحبت می کردند. اینان در محافل و مجالس ترکمنی که کل اعضای مجلس را ترکمنان تشکیل می دادند، از تکلم به ترکمنی اکراه داشتند و به سوال های ترکمنی به فارسی جواب می دادند. به عبارتی یک نوع مقاومت در برابر زبان مادری در اندیشه و تفکرو مآلا» رفتار آنان پدید آمده بود.

بنابر این ما با ترکمنانی مواجه هستیم که به ترکمنی حرف نزدن عادت کرده اند و با پدر و مادر خویش فارسی حرف می زنند و نهایتا اینکه در برابر فرهنگ بومی خود مقاوم شده اند و به هیچ وجه لب به زبان مادری خویش نمی گشایند.

فراوانی درطبقات: این سوال که در بین چه کسانی ویا اقشاری از جامعه ی مخاطب ، فراوانی انحراف از معیار به چشم می خورد، سوالی اساسی است. به عبارتی کدامیک از اقشار جامعه ترکمن داخل این خط قرمز قرار دارند و درکدامیک زمینه ی گریز از معیار دیده می شود، خود اهمیت بالایی دارد . که در نهایت می توان به گروه های ذیل اشاره نمود:

1- مهاجرت از موطن اصلی، ایلی و عشیره ای: کسانیکه به دلایل شغلی و کاری به مدت طولانی با خانواده دور از فضای فرهنگی ترکمنی زندگی می کنند در معرض چنین آسیب هایی قرار می گیرند. مثلا یک نظامی درجه دار به مدت بیست سی سال از ترکمنصحرا دور است و فرزندان وی دور از محیط وابستگان فامیلی زندگی می کنند. کسانی که مجبور به مهاجرت هستند در دسته های ذیل جمع بندی شده اند:

الف-مهاجرت داخلی:کارمندان دولت در شهرهای بزرگ مثل تهران و یا مناطق دور مثل بندر عباس وچابهارو…و یا اشتغال در شهرک های صنعتی حاشیه شهرهای بزرگ در ساوه ، رودهن و ب- خارج از کشور:بنا به دلایل تحصیلی و یا اشتغال در امور بازرگانی وغیره .

2- رفاه زدگی: این عامل هم در گرایش به انحراف از معیار موثر می باشد. طبقات مرفه جامعه ترکمن و شهر نشین در زمره این گروه قرار می گیرند.چرا که مشاهده شده، زمین داران بزرگ روستایی که از رفاه بسیار خوب بهره مند هستند، به هنجارهای مرسوم سنت های قومی پایبند می باشند.اما صاحبان مشاغل پردرآمد که دررفاه مالی و آسایش، دغدغه ای دیگر ندارند؛ جزو کسانی محسوب می شوند که به ارزش ها و هنجارهای قومی امکان پشت پا زدن بیشتری دارند.

3-رقابت های طبقاتی: یکی از دلایل پنهان گریز از خویشتن و مولفه های مرتبط با آن مثل حفظ زبان مادری،عبارت است از حس رقابت دورن قومی و دست پیش داشتن در متمایز بودن با سایر افراد جامعه ترکمن است. کسانی که با چنین رویه ای زندگی می کنند نه فقط درزبان بلکه در نوع پوشاک، خوراک، منزل و ماشین خود را برتر از دیگران به نظر می آیند و متاسفانه یکی از وجوه تمایز در دیدگاه آنان، امتناع از سخن گفتن به زبان مادری است.

4- روشنفکر مآبی : برخی به دلیل امتیاز های علمی از علقه های قومی و مشخصات زبانی خویش فاصله می گیرند. این افراد یکی از شاکله های تشخص را در این موارد می دانند و به عبارتی انتلکتوئل ، تحصیلکرده و روشنفکرمآب هستند.آنان خود تمایلی به پایبندی به سنت ها و هنجار های عموم مردم نداشته ، خویشتن را متمایز و بالاتر از دیگران تلقی می کنند.

5-حس حقارت: برخی عدم تسلط به زبان رسمی کشور یعنی فارسی را یک عیب بزرگ دانسته و داشتن لهجه و مشخصات زبانی بومی را در گفتار و سخن، نقصیه ای مهم می دانند و بهمین جهت در صدد فاصله گرفتن از جامعه ی سنتی خود هستند. آنان جهت رفع احساس حقارت و یا تحقیر، به شکلی از بستر سازی روی می آورند تا هر چیزی را از کودکی به غیر زبان مادری بیاموزد.

6- محیط های غیر اختیاری: بسیاری به واسطه قرار گرفتن در محیط های غیر ترکمن سعی وافر در آموزش زبان ترکمنی دارند. خانه های سازمانی از قبیل مسکن مهر این معضل را تشدید کرده است مثلا کسی که به خاطر شغل به تهران یا گرگان انتقال یافته، خود را در خلاء جدایی از محیط ترکمنی دیده، با تز همرنگ جماعت شدن معاشرت می نمایند . در چنین مواردی اولین دغدغه والدین یاد دادن زبان فارسی است تا کودک درمحیط و کلاس درس بیان مناسب داشته مورد توجه قرار گیرد.

7- محیط های اختیاری: برخی، محیط غیر بومی را با اراده ی خود اختیار می کنند تا در بهترین مکان یک شهر به اصطلاح»بالا شهر» مثل ناهار خوران گرگان و خیابان های مطرح گنبد خانه داشته باشندو مزیت بالا شهری بودن را نصیب خویش نمایند.یکی از الزامات زندگی بالاشهری که تب داغی هم در بین اقشار پردرآمد دارد، تبعیت از الگوهای فرهنگی زندگی آپارتمانی و بالاشهری است.دیگر در آن فضا، اولین غایب صحنه ی زندگی، حفظ زبان مادری است.مگر آنکه پیش آگاهی در والدین به حد کافی وجود داشته باشد.

8- مهد کودک و مدرسه: امروزه هر کسی مورد سوال واقع شود که چرا باکودک خویش به فارسی صحبت می نماید؛ اولین جواب او این است که در مهد کودک و مدرسه باید فارسی تکلم کند و مجبور است در خانه نیز با کودک خود تمرین کند. این عقیده نادرست به میان اقشار پایین تر جامعه و حتی روستاهای ترکمن نیز رسوخ بیشتری یافته است.

جمع بندی:

با توجه به موارد فوق و مشابه آن می بایدشما تصمیم بگیرید که آیا با آگاهی کامل و خواست و اراده ی خویش فرزند دلبندتان را از آموختن زبان مادری محروم می کنید و یا ندانسته این سیکل انحراف آنقدر طولانی می شود که کودک شما دیگر بزرگ شده، به سن ازدواج رسیده وبا چرخش خیره کننده ی زمان ، فرصت از دست شما در رفته و خیلی دیر شده است تا به آنان بایسته های التزام به فرهنگ قومی را یاد دهید.

پدر، مادر ما متهمیم

چرا که اینک پسر در حال داماد شدن است و دختر در حال عروس شدن، وهردو به سوی سرنوشتی می روند که دیگر از آموخته های سنت و آداب و رسوم و زبان چیزی در چنته ندارند. در مسیری آنان را گذاشته ای که پر از ابهام و ندانستن است. آنان وقتی با یک سوال ترکمنی مواجه می شوند خجالت می کشند تا به ترکمنی پاسخ دهند. چون شما خود، بارها خجالتشان داده اید، وقتی که درکودکی به زبان خودتان به شما پاسخ داده بود، تحقیرشان کرده ای تا مبادا بخاطر داشتن لهجه ی ترکمنی اش، همکلاسی های فارس زبانش او را به تمسخر بگیرند.

پدر، مادر ما متهمیم

چرا که او کسی نیست مگر ثمره ی آن چه که شما خواسته بودید.و یک عمر به اوایده آل های خویش را تلقین کرده اید. شما خواسته بودید تا به زبان خودتان سخن نگوید. شما خواسته بودید بجای آتا و انه، چورک، دوز؛ بابا و مامان و نان ونمک بگوید و همه اینها و بیشتر از آن، خواسته های شما بود نه او. کودک دیروز تو فقط تو را می دید، الگویش تو بودی و معلم و مرادش نیز تو. لیکن او امروز در جامعه گسترده ی اندرون خویش منزوی است به خاطر آنچه که شما در کودکی خواستید و دیگر در بزرگی، نمی خواهید آن باشدو اما دیگر نمی تواند خود باشد. چرا که در کودکی زبانش را از او گرفتید و

دیگر نمی تواند در بزرگی، در عروسی و عزای فامیل هایت دوباره به او پس دهید. تو او را ازچیزی محروم کرده ای که می باید عمر دوباره ی کودکی اش را بازگردانید تا بتواند خویش را بازیابد و به همان زبان نیاکانش نغمه سرایی کند. و تو می دانی که دیگر خیلی دیرشده است.

پدر، مادر ما متهمیم

وقتی که او کودک بود، بخاطر فاصله از زبان مادری تشویق می شد و امروز بخاطر همان فاصله، فاصله های بیشتری در خود حس می کند تا به خویشتن خویش باز گردد. ما بخاطر نا کرده های یمان درحق جگرگوشه های خویش متهمیم و هیچ دادگاهی نیز آشکار تر از ضمیر و وجدان خود نمی یابیم تا قصور وچه بسا، جنایتی که بر عزیزان خود روا داشته ایم را به ما بازگوید. ما نا خواسته بر قلب، احساس، خرد وساختار فکر ی و فرهنگی فرزندمان نشانه گرفته بودیم و بر آن نابخردانه شلیک کرده ایم و تقاص آن را امروز نه تو بلکه او در شکاف هایی که از جامعه ی قومی خود حس می کند پس می دهد. پس به قول شاعر انقلابی عرب «نزار قبانی»،باید گفت خدا رحمتت کند که از پی ات خلفی شایسته بر جای ننهاده ای !!!

پدر و مادر گرامی

این نوشته نه از روی حس ناسیونالیستی و قوم پرستی نگاشته شد،حتی نه در تقابل با زبان رسمی کشور ، بلکه بخاطرنگرانی از واقعیتی قلمی گردید که هنوزچهره ی پنهانی دارد. چرا که نگرانم ازاینکه در دهه های نه چندان دور یکی از نشانه های خداوند یعنی زبان پرشکوه و با عظمت و تاریخی ترکمن، از برخی خانواده های ترکمن در اثر بی توجهی و عدم توجه به آموزش در خانواده از بین برود. وقتی خود دلسوز حفظ و حراست از زبان قومی خویش نباشیم از دولت چه انتظاری می توان داشت. بنابر این ، کافی است هریک از ما پدر و مادررفتار وظیفه شناسانه و دلسوزانه نسبت به فرزندانمان داشته باشیم و به دست خویش و با تبر جهالت، ریشه های استوارو کهن فرزندانمان را قطع نکنیم.ومبادا پرچمی که نیاکانمان در اقصی نقاط عالم برافراشته اند، در حریم خانه های خویش به زیر بکشیم.

 تاريخ 2015/2/21

دکتر ارازمحمد سارلی

پژوهشگر تاریخ ، فرهنگ و ادب ترکمن

پایگاه اطلاع رسانی دانشجویان و دانش آموختگان ترکمن ایران

2 پاسخ to “پدر ، مادر، ما متهمیم”

  1. fereydoondiyeji Says:

    agar fazaye türkmeni,dar türkmensahra bashad hameh be zaban,farhang,hanar we tarikheshan etemad khahand kard

  2. fereydoondiyeji Says:

    hormotli sarli.armangyz

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: