فعالیتهای فرهنگی،اشکال و ابزار آن

جلیل گ.
9 تیر 1394

از تاسیس انجمن یوته بوری حدود ٢٥ سال و انجمن فرهنگی کلن ۱۷سال میگذرد. طبق اساسنامه این انجمن ها تشکلی هایی مستقل، فرهنگی ـ اجتماعی وغیر انتفاعی بوده و علاقمندان فعالیت های فرهنگی و اجتماعی در آن گرد آمده و این انجمن ها بر اساس احترام به حقوق بشر تشکیل شده اند. نگاهی به کارنامه عملی این انجمن ها نشان می دهد که میان ادعا و واقعیت فاصله بسیار زیادی وجود دارد. – از آغاز تاسیس این انجمن ها عمده فعالیت ها در چارچوب » تازه کردن دیدارها » و ارضای روحی افراد به بهانه ی برگزاری یکسری مراسم نظیر عید قربان، نوروز و یا سالگرد مختومقلی فراغی بوده است. – علیرغم فضای باز و شرائط دمکراتیک وفراهم بودن امکانات برای شناساندن حقوق و فرهنگ مردم ترکمن، شعرا و بزرگان ترکمن به جامعه ای که در آن اقامت دارند، متاسفانه آنان فعالیتهای خود را صرف برگزاری کلیشه ای و سالانه یکی دو مراسم بدون محتوا نموده اند تا بتوانند به رقص و پایکوبی بپردازند. – متاسفانه گردانندگان این انجمن ها درانعکاس دادن محرومیت ملت خود از حق آموزش به زبان مادری و دفاع از آن حتی با حفظ «خط قرمز های جمهوری اسلامی» نیز در «روز جهانی زبان مادری» به نهادهای بین المللی عاجز بوده اند.
هیچکس و یا هیچ تشکلی این حق را ندارد نام یک ملت (تورکمن) را یدک بکشد و از آن سوء استفاده نماید. به طور مثال «تورکمن کلتور اوجاقی «(انجمن فرهنگی ترکمن …) دربر گیرنده یک کلیت به نام ملت ترکمن است. از این رو درست تر آن است که شکل و نام هر تشکلی با مضمون ومحتوای آن و فعالیت های عملی آن همخوانی داشته باشد.

هدف این نوشته بطور مختصر پرداختن به برداشتهای متفاوت از کار فرهنگی و وظایف تشکل های فرهنگی می باشد.
فرهنگ چیست؟ متفکرین و محققین امور اجتماعی تعریف های متعدد و متفاوتی ازفرهنگ ارائه داده اند. به عنوان نمونه تایلور1 «فرهنگ» را چنين تعریف می کند: «كليّتِ درهم تافته‌ای شاملِ دانش، دين، هنر، اخلاقيات، آداب و رسوم و هرگونه توانايی و عادتی كه آدمی همچون هموَندی از جامعه به دست می‌آورد.» به اين معنا انسانِ «بی ‌فرهنگ» و جامعه‌ «بی فرهنگ» در كار نيست، زيرا زندگی اجتماعی، يعنی با هم زيستن، به معنای در فرهنگ زيستن است. زيستن در ابتدايی‌ترين قبيله يا بزرگ‌ترين و پيچيده‌ترين جامعه‌ تكنولوژيكِ مدرن از اين جهت يكسان است. زيرا هر دو زيستن در شرايطِ ويژه‌ انسان است، يعنی زيست در فرهنگ يا فضای فرهنگی، اگر چه هر يك از سازمايه‌های فرهنگ، از نظرِ صورت و معنا يا سادگی و پيچيدگی، در جوامع گوناگون با هم فرق‌های اساسی دارند2. ماکس وبر3 می نویسد که « فرهنگ از یک سلسله روش ها و زمینه ها متأثر است که آن روش ها و زمینه ها افراد جامعه را به هم می پیوندد و در رفتار و کردار اجتماعی آن ها منعکس می شود ». تعریف ویکی پدیا : » فرهنگ آن چیزی است که مردم با آن زندگی میکنند. فرهنگ از آن مردم است و مجموعه پیچیده ای از دانش ها ،باورها،هنر ها،قوانین ،اخلاقیات، عادات هر چه که فرد بعنوان عضوی از جامعه از جامعه خویش فرا میگیرد.» بنا به دانسته هایم بر این باورم که فرهنگ عبارت از زبان، مجموعه پیچیده ای از دانش ها ، باور ها و اعتقادات مردم، هنر و ادبیات، رسوم، قوانین، سنت ها وارزشهای اخلاقی یک جامعه می باشد و کار فرهنگی هم در واقع برقراری ارتباط با جامعه و تاثیر گذاری متقابل، در قالب هنر، ادبیات و غیره با در نظر داشت شرائط و فضای موجود، قوانین ،سنت ها و آداب و رسوم حاکم ، به منظور ارتقای آگاهی و افکار عمومی میباشد. از نظر من اشکال کار فرهنگی بسته به شرائط می توانند تفاوت هائی با یکدیگر داشته باشند. اما میبایستی مضمون اصلی آن شناخت و ارتقاء، پاسداری و شناساندن فرهنگ، آداب و رسوم ملت خود و برجسته کردن خواسته ها و مطالبات فرهنگی و اجتماعی باشد.شاعران ونویسندگان، بطور کلی تمامی آفرینندگان فرهنگی و هنری می توانند مصیبت های یک جامعه را حتی در شدیدترین اوضاع خفقان بار کشورهائی با حکومت های سرکوبگر و با آفرینش های هنری خود ، حاکمان مستبد را به چالش بکشند و در ارتقای شعور اجتماعی مؤثر واقع شوند. در شرائط سیاست زده امروز ایران هر نوع فعالیتی از جمله فعالیت های فرهنگی – اجتماعی بخصوص در مناطق اتنیکی به سیاست ربط داده می شود. به عبارت دیگر سیاست زدگی یکی از ویژگی های جامعه ایران است که پهنه فرهنگ و کار فرهنگی را نیز از اثرات مخرب خود بی نصیب نگذاشته است. حکومت جمهوری اسلامی فعالیت فعالین فرهنگی را به عنوان فعالیت سیاسی زیر فشار و منگنه قرار می دهد،عده ای از فعالین فرهنگی از ترس نیروهای امنیتی ، فعالیت فرهنگی را فعالیت سیاسی تلقی کرده و برخورد بسیار محافظه کارانه ای با فعالیت های فرهنگی می نمایند ، حال آن که حتی فعالیت سیاسی نیز حق طبیعی هر شهروندی است. وقتی که سیاست حاکم در جهت کم بها دادن و در نهایت آسمیله کردن زبان ،ادبیات و آداب ورسوم ملیت ها و اقوام ساکن کشور از جمله ترکمن ها سیر می کند، به طور طبیعی نیروی مقاومت در مقابل آن برانگیخته شده و این عکس العمل از طریق تشکیل آموزش زبان ترکمنی، نگارش مقالاتی به زبان ترکمنی، اجرای نمایشنامه ها بزبان ترکمنی، سرودن شعر، نوشتن داستان و اجرای شب های شعر و کنسرت باغشی ها خود را نشان می دهد ، و حتی اصرار بر پوشش سنتی زنان، و تأکید بر احیای برخی از مراسم زوال یافته سنتی نظیر گرفتن عروس با شتر و غیره نیز رونق می گیرد.
ابزارهای کار فرهنگی یکی از ابزارهای شناخته شده کار فرهنگی، نهاد ها و انجمن های فرهنگی می باشد. این نهاد ها زمانی کارساز و مؤثر خواهند بود که کارشان استمرار و دوام داشته باشد. بنابراین ادامه کاری اولویت درجه اول را در فعالیت انجمن ها داراست. دارا بودن اهداف مشخص و عملی و قابل سنجش نیز یکی دیگر از نکات اصلی در این نوع فعالیت هاست. طی دو دهه اخیر فعالین فرهنگی و اجتماعی ترکمن صحرا برای رشد و اعتلای فرهنگی جامعه ترکمن ، اقدام به تشکیل انجمن های فرهنگی در نقاط مختلف منطقه نموده اند ، ازجمله: – انجمن شعر و ادب میراث گنبد – انجمن فرهنگی آینا – آقلا – جمعیت فرهنگی چاوش صحرا – بندر ترکمن – انجمن فرهنگی و اجتماعی چاریار دوگونچی و چندین انجمن و نهاد فرهنگی و اجتماعی دیگر. اکثر این تشکل ها علیرغم محدویت ها و فشارهای گوناگون توانسته اند در استمرار کارشان موفق باشند و در سمت رسیدن به اهدافشان تولیدات معینی را ارائه دهند که در مجموع جای تقدیر دارد. در خارج از کشور هم می توان ار انجمن های فرهنگی کلن و یوته بوری (گوتنبرگ) نام برد. ویژگی های انجمن فرهنگی و یا هر تشکل فرهنگی و اجتماعی: الف- مستقل بودن آنها از احزاب و گروههای سیاسی چه از نوع ایدئولوژیکی و چه غیر ایدئولوژیک . ب- تشکلهای فرهنگی بر خلاف سازمان و احزاب سیاسی در پی کسب قدرت سیاسی نیستند ، ولی این امر به معنای عدم طرح حقوق ملی- فرهنگی آنها نمی تواند باشد. پ- متفاوت بودن مضمون ،محتوا و وظایف تشکل های فرهنگی در کشورهائی با ساختار های غیر دمکراتیک مانند ایران و عربستان با کشورهای دمکراتیکی مانند آلمان ،سوئد و فرانسه . ت- شفاف و علنی بودن فعالیت های انجمن های فرهنگی و پاسخگو بودن آنها نه تنها به اعضای خود بلکه به جامعه و افکار عمومی اطراف خویش. زیرا هر تشکلی که به رای و نظر جامعه مردم احترام بگذارد و به نظر و رای آنها گردن نهد، تشکلی قوی و قدرتمند خواهد بود. قدرت یک تشکل در نفوذ آن در بین اطرافیانش میباشد. ث- برقراری ارتباط سالم و دوستانه با جامعه محل سکونت خویش ، شناساندن فرهنگ مردم ترکمن، طرح مشکلات و مسائل فرهنگی- اجتماعی و درنتیجه پیگیری مطالبات و ارائه راه حلها ، بعنوان اصلی ترین وظیفه انجمنهای فرهنگی. همان گونه که در بالا اشاره شد انجمن های فرهنگی در ترکمن صحرا علیرغم محدودیت ها وفشارهای امنیتی، توانسته اند در مطالعه و تحقیق تاریخ و ادبیات و شناسائی فرهنگ و ویژگی های فرهنگی ملت ترکمن موفقیتهائی داشته باشند. سمت وسوی اصلی فعالین فرهنگی در منطقه بازشناسی جنبه های مثبت و ارتقاء و اشاعه دستاوردهای فرهنگی ترکمن در سطح عمومی بوده و در این راستا با اقدام به برگزاری شب های شعر، ایجاد کلاسهای زبان ترکمنی، ترویج آموزش دوتار، شرکت در مراسم های هنری سراسری در ایران، واز همه مهمتر برگزاری باشکوه سال روزهای مختومقلی فراغی توانسته اند ، مردم ترکمن را به جامعه خود بشناسانند . از تاسیس انجمن یوته بوری حدود ٢٥ سال و انجمن فرهنگی کلن ۱۷سال میگذرد. طبق اساسنامه این انجمن ها تشکلی هایی مستقل، فرهنگی ـ اجتماعی وغیر انتفاعی بوده و علاقمندان فعالیت های فرهنگی و اجتماعی در آن گرد آمده و این انجمن ها بر اساس احترام به حقوق بشر تشکیل شده اند. نگاهی به کارنامه عملی این انجمن ها نشان می دهد که میان ادعا و واقعیت فاصله بسیار زیادی وجود دارد. – از آغاز تاسیس این انجمن ها عمده فعالیت ها در چارچوب » تازه کردن دیدارها » و ارضای روحی افراد به بهانه ی برگزاری یکسری مراسم نظیر عید قربان، نوروز و یا سالگرد مختومقلی فراغی بوده است. – علیرغم فضای باز و شرائط دمکراتیک وفراهم بودن امکانات برای شناساندن حقوق و فرهنگ مردم ترکمن، شعرا و بزرگان ترکمن به جامعه ای که در آن اقامت دارند، متاسفانه آنان فعالیتهای خود را صرف برگزاری کلیشه ای و سالانه یکی دو مراسم بدون محتوا نموده اند تا بتوانند به رقص و پایکوبی بپردازند. – متاسفانه گردانندگان این انجمن ها درانعکاس دادن محرومیت ملت خود از حق آموزش به زبان مادری و دفاع از آن حتی با حفظ «خط قرمز های جمهوری اسلامی» نیز در «روز جهانی زبان مادری» به نهادهای بین المللی عاجز بوده اند. – پرسیدنی است که گردانندگان این انجمن ها در شناساندن مثلا «مختومقلی » و یا سایرشعرای ترکمن و آرمانهای آنها به ترکمن ها و مردم غیر ترکمن محل زندگی شان چقدر تلاش کرده اند؟ و چه دستاوردی در این زمینه داشته اند؟ – دشوار است که دستاوردی در این زمینه یافت، چون «کار فرهنگی «به معنای واقعی دغدغه فکریشان نبوده است ، یا اینکه درکی بسیار سطحی و سنتی از آن داشته اند. – پر واضح است که هر کسی حق دارد گروه و یا تشکل خاص خود را داشته باشد. تشکلی از افرادی با علاقمندی های مشترک، روحیات و خلقیاتی که با همدیگر جور بیایند ، از افرادی که همفکر بوده و درک مشخص و مشترکی از تشکل داشته باشند دور هم جمع شوند و انجمن خود را بنا نهند. این گونه فعالیت ها بایستی مورد تشویق نیز قرار گیرند ، ولی هیچکس و یا هیچ تشکلی این حق را ندارد نام یک ملت (تورکمن) را یدک بکشد و از آن سوء استفاده نماید. به طور مثال «تورکمن کلتور اوجاقی «(انجمن فرهنگی ترکمن …) دربر گیرنده یک کلیت به نام ملت ترکمن است. از این رو درست تر آن است که شکل و نام هر تشکلی با مضمون ومحتوای آن و فعالیت های عملی آن همخوانی داشته باشد. از نظرمن دو رویکرد در قبال انجمن های فرهنگی کلن و یوته بوری میتوانیم داشته باشیم: ۱ ـ با این انجمن ها همکاری نموده و در عین فعالیت ، عملکردهای آنرا مورد نقد قرار داده ، و کسانی که منافع شخصی خود را در الویت قرار داده و یا آگاهانه و یا نا آگاهانه انجمن را از مضمون واقعی اش تهی می کنند و یا چنین القاء می نمایند که کار فرهنگی یعنی » تجمع و دیدار هر از گاهی چند همفکر با یکدیگر ،وبرگزاری مراسم رقص و پایکوبی و یا ترتیب دادن پیک نیک! » ، از این جمع طرد گردند. این رویکرد شاید از نظر تئوریک منطقی باشد ، ولی طبق تجربیات بعمل آمده و روحیات حاکم بر انجمنها ،در عمل قابل اجراء نبوده و نتیجه ای جز»طایفه بازی» و گروهبندی و جناح بندی نخواهد داشت. ٢ ـ رویکرد دوم : کسانی که تمایل به کار فرهنگی- اجتماعی در خارج از کشور دارند و دارای انگیزه و پتانسیل هستند دور هم جمع شده ،تعریف حداقلی خود را از فرهنگ و کار فرهنگی ارائه داده و براساس آن برنامه ریزی و فعالیت نمایند.
زیرنویسها :
١- مردم شناس پیش گام انگلیسی، ا.ب. تایلور ( ١٩١٧- ١٨٣٢) که یکی از چهره های تاثیرگذار در انسان شناسی به شمار میرود.
٢ـ كتاب: « تعريف‌ها و مفهوم فرهنگ» ، مؤلف: داريوش آشوری/صفحه: ١١٣-١١٢/نشر: آگاه .
٣ـ جامعه شناس آلمانی ، ١٩٢٠- ١٨٦٤ .

تورکمن صحرا مدیا

3 پاسخ to “فعالیتهای فرهنگی،اشکال و ابزار آن”

  1. fereydoondiyeji Says:

    jabre zendegist ke,kesanikeh dar orfe siasat bad awordand,be enjemanhaye farhangi penah bebarand

  2. BAYRAMGULI Says:

    آقای جلیل در این نوشته خوبتان اگرچه خیلی مختصر و پاورچینی به نکاتی واقعی اشاره کرده ای اما جای خوشحالی دارد و چه خوب میشد اگر شما اشاره میکردید که اگر اهداف انجمن فرهنگی کلن گسترش و ترویج فرهنگ ترکمنها باشد یکی از شیوه های انجام اینکار نیز احترام و توجه به شخصیتهای فرهنگی و در مواردی نیز سیاسی ملت تورکمنهاست. مگر مرحوم دکتر آهنگری از جمله شخصیتهای بنام ملتمان نیست انجمن حتی از پرداختن و یا از یاد کردن سالروز درگذشت این شخصیت ملی فرهنگی و سیاسی نیز درمانده و یا آگاهانه تمایلی به چنین کار فرهنگی از خودشان نشان نداده اند و اگر از عهدۀ آن برنمی ایند. در همین اواخر از طرف برادر مرحوم نوشته ای نشر یافت. حداقل بنا به آداب و رسوم نه تنها اجتماعی همچنین از جایگاه انجمنی فرهنگی و به روش و سبک کاری فرهنگی دعای خیر در حقش میکردند که حتی از آن نیز عاجز ماندند. میدانی چرا؟
    بیخود نیست انجمنی که در انتخابات قبلیش 30 چهل نفر شرکت میکردند امروز با 10 پانزده نفر رای گیری میکنند. آنهم تنها با فامیلشان.

  3. آتا مراد خ Says:

    امیدواریم که این درک درست و واقعی شما از محتوای انجمن و نقد عملکرد سی ساله آن ، از جمله! در منش ها و روش های همکاران شما در سایت ترکمنصحرا مدیا، موثر گردد. والسلام

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: