نقل‌قول‌های مستند از منابع ارمنی و مسیحی، درباره حضور نظامی ترکمن‌ها در قفقاز

گرمان لیتوینوف، محقق قرون وسطی، در اثر «ترکمن‌ها در خاورمیانه (قرن ۱۱ میلادی)»، نقل‌قول‌های مستند فراوانی رو از منابع ارمنی و مسیحی، درباره حضور نظامی ترکمن‌ها در قفقاز جمع‌آوری کرده که اصالت اون‌ها رو علناً از «خوارزم (http://salgy.co/FuU3)، ماوراءالنهر و بالخان (ترکمنستان)» معرفی می‌کنه (در جواب تحریف‌کنندگانی که میراث ترکمنی رو به دو گروه «ترکمن‌های قرون میانه» و «ترکمن‌های امروزی» که «هیچ گونه ارتباطی با هم دیگه ندارن»، تقسیم می‌کنن):

— «اولین نبرد ترکمن‌ها در سرزمین‌های مسیحی به سال ۱۰۱۶ میلادی، درشهر تاریخی واسپوراکان (http://salgy.co/RU46) شکل گرفت. تاریخ‌نگار، ماتئوس اِدِسا این جنگ را اولین خروج ترکمن‌ها توصیف می‌کند (ماتئوس اِدِسا، صفحات ۴۴ و ۴۷) […].

— ترکمن‌ها، نبرد بعدی را در سال ۱۰۲۱ میلادی، به همراه دیلمیان آغاز کردند و با عبور از دوین و نخجوان، به قلعه‌های نیگ و بجین رسیدند (ماتئوس اِدِسا، صفحات ۲۵-۲۴؛ تاریخ عمومی وارطان آرولتسی، صفحه ۱۳۱) […].

— اولین نبرد سلجوقیان در ارمنستان در سال ۱۰۳۵ میلادی شکل گرفت — در حالی که اساس‌های این ارتش را نیز ترکمن‌ها شکل داده بودند (تاریخ ابن عبری، ترجمه Wallis Budge، صفحه ۲۱۸) […].

— در سال ۱۰۳۷ میلادی، ترکمن‌ها به رهبری Buga و Maňsur و Köktaş و Dana، مراغه در آذربایجان را فتح کردند (ابن اثیر، تاریخ ترکان سلجوقی: گزیده‌های کامل فی‌التاریخ، ترجمه D.S. Richards، صفحه ۱۷) […].

— در سال آینده (۱۰۳۸ میلادی)، ترکمن‌ها در ارمنستان، با کردها و اعراب نیز جنگیدند و از آنان، کسب غنائم کردند. کمی بعدتر، آن‌ها در اطراف شهر ارومیه، کردها را شکست دادند (ابن اثیر، تاریخ ترکان سلجوقی: گزیده‌های کامل فی‌التاریخ، ترجمه D.S. Richards، صفحه ۱۸) […].

— از نظر شیوه و مکان شکل‌گیری ارتش‌های ترکمن، این مبارزان با اصالت خوارزمی (ناحیه تاریخی واقع در ازبکستان و ترکمنستان)، ماوراءالنهری (آسیای میانه‌) یا بالخانی (استان بالقان ترکمنستان) مشخص می‌گردند (ابن اثیر، تاریخ ترکان سلجوقی: گزیده‌های کامل فی‌التاریخ، ترجمه D.S. Richards، صفحه ۱۵؛ ابوالفضل بیهقی، تاریخ مسعودی، صفحات ۴۳۲ و ۵۱۰ و ۵۱۱) […].

— در سال ۱۰۶۴ میلادی، در طول عملیاتی گسترده، آنی (http://salgy.co/K1ea)، بزرگ‌ترین شهر مسیحی مشرق‌زمین، توسط سلجوقیان فتح گردید (آریتاکس لاستیورتسی، گزیده آثار، صفحات ۱۳۰-۱۲۹؛ ماتئوس اِدِسا، صفحات ۱۰۲-۱۰۱؛ تاریخ ابن عبری، صفحه ۱۵۴) […].

— این نبرد، همزمان، امپراتوری بیزانس، گرجستان و ارمنستان را هدف قرار می‌داد. ترکمن‌ها به رهبری Tug tegin، قفقاز را زیر و رو کردند (آریتاکس لاستیورتسی، گزیده آثار، صفحات ۱۳۰-۱۲۹؛ تاریخ ابن عبری، صفحه ۱۵۲) […].

— در سال ۱۰۶۶، هنگامی که سلطان دیگر ترکمن، Gara tegin به شیروان یورش برده و کردها را شکست داد، ترکمن‌ها برای زمستان در این ناحیه ماندند. در سال بعد، شیروان‌شاه تلاش کرد تا ترکمن‌ها را از منطقه اخراج کند، اما ترکمن‌ها بر او چیره گشتند (مینورسکی آ.، تاریخ شیروان و دربند در قرون ۱۱-۱۰ میلادی، صفحه ۳۶) […]».

اسناد گرجستانی نیز به ترکمن و آسیای میانه‌ای بودن آق قویونلی‌ها و قارا قویونلی‌ها معترف هستن. از کتاب «تاریخ گرجستان: از ازمنه باستان تا دوران امروز»، اثر پروفسور مراب واچنازده، پروفسور واختانگ گورولی، پروفسور میخائیل باختادزه (اساتید دپارتمان تاریخ در دانشگاه دولتی تفلیس، تحت نام ایوانه جاواخیش‌ویلی):

«بعد از مرگ تیمور، تزار گریگوری هفتم فرصت یافت تا فعال‌تر شود. او به ترکمن‌هایی که در مرز گرجستان قرار داشتند (ترکمن‌ها در آذربایجان و ارمنستان کوچ‌نشینی می‌کردند)، حمله و برای اقدام مشترک علیه این طوایف کوچرو، با ابراهیم شیروانی (حاکم آذربایجانی) ارتباط برقرار کرد. در سال ۱۴۰۷، در نبرد با طوایف ترکمن، تزار گریگوری هفتم کشته شد.

تخت سلطنتی را فرزند گریگوری هفتم، کنستانتین اول تصاحب کرد. تا این زمان، قارا یوسف، سلطان ترکمن‌های مشهور به قارا قویونلی، قدرت گرفته بود […]. بعد از مرگ تیمور، قارا یوسف به ایران بازگشت و حاکم بلامنازع آن کشور شد. سایه ترکمن‌ها به قفقاز جنوبی نیز کشیده شد. برای نبرد با آن‌ها، کنستانتین اول، ابراهیم شیروانی (حاکم آذربایجانی) و حکمران شکی (شهر آذربایجانی)، باهم یک ائتلاف ایجاد کردند. نبرد نهایی در سال ۱۴۱۲ رخ داد و در آن، قارا یوسف پیروز گشته و کنستانتین و ابراهیم را به اسارت گرفت […]

در سال ۱۴۱۲، پسر کنستانتین، آلکساندر اول به حکومت رسید. هدف اصلی تزار جدید، تحکیم قدرت ارتش تزاری و انقیاد فئودال‌های جدایی‌طلب بود […] در سال ۱۴۴۰، جهان‌شاه به گرجستان حمله کرد. ترکمن‌ها سامشویلده و تفلیس را اشغال کردند […]».

اولیا چلبی، سیاح مشهور عثمانی نیز که چهل سال از عمرش رو به مسافرت در قلمرو دولت عثمانی و کشورهای همسایه پرداخت، در کتاب «سیاحت‌نامه» می‌نویسه: «زبان ترکمن‌ها، مثل خودشان، از ناحیه بخارا (http://salgy.co/X03M) می‌آید. با خروج از ماوراء‌النهر، ترکمن‌ها تحت نام‌های «دانشمندلی»، «آق-قویونلو»، «سلجوق» به آناطولی نفوذ کردند».

یادآوری می‌شه، پرزیدنت بردی‌محمدوف در چهارچوب سفر رسمی خودشون به ارمنستان در سال ۲۰۱۲، از آرامگاه سلاطین ترکمن‌های قارا قویونلی در روستای آرگاوند، در نزدیکی ایروان، بازدید کردن: http://salgy.co/aSTT. طبق توافقات حاصله، «مدیریت ملی در حفاظت، تحقیق و بازسازی یادمان‌های تاریخی-فرهنگی ترکمنستان»، کار مرمت این ابنیه رو از سال ۲۰۱۵ آغاز کرده.

* سال ۲۰۱۶ — سال «تکریم میراث و دگرسازی سرزمین مادری»: سال ۲۰۱۶ در ترکمنستان به میراث تاریخی-فرهنگی کشور و ملت ترکمن، اختصاص یافته. دولت در حال حاضر، کارهای بزرگی رو دز زمینه اکتشاف، مرمت و حفظ یادگارهای تاریخی-فرهنگی برای نسل‌های آینده، به پیش می‌رونه. در بین پروژه‌های پراهمیتی که در سال‌های اخیر در این زمینه انجام شده، می‌شه از بازسازی آرامگاه سلطان سنجر سلجوقی (https://tr.im/XB1lY/) در استان ماری، حفاظت از مناره Gutlug Temir و دیوارهای Akgala در استان داش‌اغوز، بازسازی پانل‌های مایولیک در مسجد Änew استان آخال، حفظ سکونت‌گاه‌های عصر برنز در Goňurdepe استان ماری، مستحکم کردن ساختار آرامگاه Mäne baba در استان آخال، مرمت گنبد آرامگاه سلطان تکش خوارزمشاه (https://tr.im/NAape و https://tr.im/lkVQJ) در استان داش‌اغوز، مرمت مسجد Maşat ata در استان بالقان، مرمت کاروان‌سرای مشهور ترکمن‌های سلجوقی، Daýahatyn در کرانه رود آمودریا در استان لباپ و … . همچنین، برنامه مشترک ترکمنستان و آمریکا، «حفاظت از میراث فرهنگی»، بیش از ۱۰ ساله که در کشور، فعالیت نتیجه‌بخش و موفقیت‌آمیز خودش رو به پیش می‌بره.
دولت ترکمنستان، بر اساس مهم‌ترین سایت‌های باستان‌شناسی و یادگارهای معماری کشور، هشت منطقه حفاظت‌شده تاریخی-فرهنگی رو مدیریت می‌کنه که تا به حال، سه تا از اون‌ها، Merw و Köneürgenç و Nusaý، وارد لیست میراث جهانی بشریت یونسکو شدن.

← برخی پیشنهاد می‌دن که Köneürgenç به عنوان فارسی «کهنه اورگنچ» بر می‌گرده. به عنوان آلترناتیو، عنوان فوق رو می‌شه به صورت توپونیم قدیمی ترکی Kün örgen تفسیر کرد:
– «خورشید» در ترکی باستان: kün؛
– örgen: شکل کامل (perfect) ریشه ör- («برخاستن»).
با هم دیگر، ترکیب Kün örgen، معنای «(مکان) طلوع خورشید» رو حمل می‌کنه. عین همین عبارت، در اسطوره یاکوتی اولونخو نیز ذکر شده: کشور قهرمان حماسه اولونخو، Kün örken و Kün örket نام داره. از طرفی، می‌دونیم که افزودن ç پایانی، یکی از خصوصیات زبان اغوزها و سلجوقیان بوده (نظیر erinç به جای erin) و در گویش‌های معاصر ترکی نیز مشاهده می‌شه (نظیر قرقیزی).
بخش بزرگی از یادگارهای باستانی و معماری ترکمنستان، به طور مستقیم با جاده بزرگ ابریشم (https://tr.im/3M7Ik) در ارتباط هستن. در این زمینه، در نوامبر سال ۲۰۱۵ در Aşgabat و Köneürgenç ترکمنستان، با شرکت متخصصان ۳۷ کشور دنیا، کنفرانس علمی بین‌المللی «دیالوگ فرهنگ‌ها در طول جاده بزرگ ابریشم» برگزار شد که طی اون، باستان‌شناسان، تاریخ‌دانان، فرهنگ‌شناسان، هنرشناسان، انسان‌شناسان و … به تبادل نظر پرداختن.
در حال حاضر، متخصصان ترکمن به همراه گروه‌های خارجی از آمریکا، انگلستان، ایتالیا، اسپانیا، روسیه، فرانسه، لهستان و …، کارهای اکتشافی رو در سایت‌هایی نظیر Goňurdepe و Ajyguýy و Gyzgala در استان ماری، Ýylgynlydepe و Ulugdepe و Nusaý و Guýruklydepe و Topazdepe و Daşlydepe در استان آخال، Maşady-Missirian در استان بالقان، Köneürgenç در استان داش‌اغوز و Daýahatyn در استان لباپ، ادامه می‌دن.
یکی از وقایع مهم سال ۲۰۱۵، تصویب قانون «حفاظت از میراث فرهنگی معنوی» ملت ترکمن بود که سنت‌های شفاهی و فرم‌های بیان، اعم از زبان، هنرهای نمایشی، آداب و رسوم مردمی، جشن‌ها، مهارت‌ها و دانش‌های مربوط به طبیعت رو در بر می‌گیره. از نتایج تصویب قانون اخیر، می‌شه به تصمیم اخیر یونسکو به منظور ثبت حماسه ترکمنی Görogly در فهرست میراث فرهنگی و معنوی بشریت، اشاره کرد: https://tr.im/DXBgU.
* بازسازی کامپیوتری چهره دختر ترکمن، مربوط به قرن ۱۱ میلادی، توسط دانشگاه استانبول:بازسازی کامپیوتری چهره دختر ترکمن، مربوط به قرن ۱۱ میلادی، که طی حفاری‌های سال ۲۰۱۲ دانشگاه استانبول در آرامگاه‌های سلجوقی شمال ترکیه پیدا شد.


* پروفسور جان ای. وودز درباره ترکمن‌های آق‌قویونلی و قاراقویونلی: پروفسور جان ای. وودز، استاد تاریخ، زبان و تمدن‌های ایران و آسیای میانه در دانشگاه شیکاگو، در صفحه ۸۵ از کتاب خودش، «آق قویونلی‌ها: طایفه، اتحادیه، امپراتوری»، ابوبکر طهرانی، مورخ دربار ترکمن‌های قارا قویونلی و آق قویونلی رو نقل‌قول می‌کنه:

«در نامه ارسال‌شده توسط مؤسس دولت قارا قویونلی، قارا یوسف (۱۴۲۰-۱۳۹۸) به سردار آق قویونلی، عثمان قارا یولوق (به سال ۱۴۰۵)، چنین آمده است: «ما هر دو مردم ترکمنیم. بیایید از این به بعد، به یکدیگر حمله نکنیم. بگذارید هر کدام از ما به مخالفان در روم (آسیای صغیر) و جغتای (آسیای میانه) بپردازد»».

ترجمه ترکی کتاب ابوبکر طهرانی، «دیار بکریه»، چاپ سال ۲۰۰۱ آنکارا نیز، در صفحات ۵۹-۵۸ جلد اول، این اطلاعات رو تصدیق می‌کنه:

“Biz her ikimiz Türkmeniz. Daha fazla birbirimize saldırmak için çaba harcamayalım. Bundan fazla birbirimizle dövüsmeyelim. Her birimiz Rum ve Çagatay gibi düsmanlarımızla mesgul olalım. Senin için en uygun davranıs, durumlarını bildigin Suriye ve Rum’a saldırmak; benim için ise, Çagatay ile mücadele etmektir. Bu, devletin selameti için gereklidir”.

* شهر تاریخی ابیورد – مکان تولد نادرشاه افشار: در ۱۰۰ کیلومتری شرق عشق‌آباد، پایتخت ترکمنستان، بقایای شهر باستانی ابیورد، محل تولد و زندگی نادرشاه افشار، قرار گرفته.
عباسقلی باکی‌خانوف (۱۸۴۷-۱۷۹۴ میلادی)، پدر تاریخ‌نگاری جمهوری آذربایجان، در کتاب «گلستان ارم» در این باره می‌نویسه (https://tr.im/oXpVD): «اینک به نادر می‌پردازیم. طایقه قرقلو از افشارهای ترکمن هستند که در دوران سلطه مغول، از ترکستان به آذربایجان آمدند و سپس، در زمان شاه اسماعیل صفوی به ناحیه ابیورد و سمت رود گرگان، مهاجرت کردند».
همچنین، میرزا مهدی‌خان استرآبادی، منشی و مورخ نادرشاه، در کتاب «جهانگشای نادری»، توضیح می‌ده (https://tr.im/7KwPP): «اعلی‌حضرت (نادرشاه)، اصالتاً از طایفه قرقلو هستند. قرقلو، تیره‌ای از افشارها می‌باشند و افشارها به قوم ترکمن، تعلق دارند. اقامتگاه تاریخی این طایفه در ترکستان بود. هنگامی که مغول‌ها ترکستان را فتح کردند، آن‌ها (قرقلو) در آذربایجان ساکن گشتند. سپس، با به قدرت رسیدن شاه اسماعیل صفوی، به ساری چشمه میاب و کوبگان، به مکانی که به ابیورد تعلق دارد و در ۲۰ فرسخی شمال مشهد مقدس، در همسایگی مرو (https://tr.im/W3r9Q) واقع شده است، کوچیدند. آن‌ها تابستان را در این‌جا سپری می‌کنند و زمستان را به قشلاق‌های دستجرد و درگز منتقل می‌شوند».
آرمین وامبری (https://tr.im/RTo7V) نیز در کتاب خودش، «سیاحت درویش دروغین در خانات آسیای میانه» می‌نویسه (https://tr.im/Ab2Gh): «آخرین حرکت بزرگ ترکمن‌ها در زمان نادر و آقا محمد خان، صورت پذیرفت. اولین آن‌ها در ابتدای قرن گذشته، با کمک ترکمن‌ها و افغان‌ها، آسیا را از خواب بیدار ساخت — در حالی که دومی، قدرتش را بر اساس شمشیر ترکمنی، بنا کرد!».

منبع : فیس بوک Il-Ulus

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: