زبان ترکمنی

ترجمه از: رحيم کاکايی

جمعه ۶ تير ۱۳۹۳ – ۲۷ ژوين ۲۰۱۴
اين مقاله توسط: دفتر ترجمه اسناد ومدارک رسمی شهرمسکو، تهيه شده است.

تاريخچه

زبان ترکمنی دررده بندی زبان های ترکی به گروه جنوب – غربی يا اوغوز تعلق دارد که شامل همچنين زبان های آذربايجانی، گاگائوزی [1] ، ترکی ترکيه وزبان های نانوشته اوغوزی ايران است.
پيشينيان ترکمن جزو اتحاديه قبيله ای باستانی کوچنده گان ترک بودند. نوع انسان شناسی آنها امکان بحث در مورد تماس های اولیه و ادغام احتمالی آنها ازنژادهای اقوام قفقازی را ميدهد. جمع قوميت [ اِتنوس،ملت،مردم،مليت.مترجم ] ترکمن يک فرايند طولانی مدت ازتعامل وهمکاری مشترک قبايل کوچ نشين ويکجا نشين است، وبديهی است که به لحاظ اتنيکی ترکيبی ناهمگون داشت.

turkmendili
زبان آوايی نوع اوليه اوغوزی حاکی ازترکيب اصلی – اوغوزی- نوع زبانی آن است. قوميت ترکمن احتمال ميرود درهمان منطقه فرارود يا ماوراءالنهر ( خودِ آسيای مرکزی) [2] پيش از پيدايش دولت اوغوز درآنجا ( سده های نهم ودهم) آغازبه شکل گيری کرده است.
درترکيب بلحاظ اتنيکی اين اتحاديه ی قبايل ناهمگون، احتمالا بمثابه نتيجه ی تماس های فشرده ومتمرکز، دراين دوره زبان قبچاقی (اوغوزی- قبچاقی اوليه) شکل ميگيرد که شامل زبان ترکمنی بود.
نام « ترکمن» ممکن است، نه قوم (اِتنونيم: قبيله،مردم، ملت، خلق.مترجم) بلکه عنوان اتحاديه ی قبايل بوده باشد. توضیحات موجود بيشترازهمه ازناحيه ريشه شناسی [ اتيمولوژی.مترجم ]عاميانه ( نوعِ تورک ايمان – ترک مومن، يا تورکما‌ن – من ترک هستم) ناشی می شوند و دارای پايه معين ريشه شناسی يا وجه تسميه ترک مانند (فارسی) – شبيه ترک است که ميتواند ازقبايل فارسی زبانی که با ترکمنها در تماس بودند سرچشمه گرفته باشد.
نام وعنوان ترکمن درادبیات جغرافیایی قرون وسطی ازقرن يازدهم ثبت شده است. مورخان عرب ترکمنها وهمچنين قبچاق ها را ضمن قايل شدن برای مضمون اين اصطلاح « کوچنده» نيز ناميدند.
محمود کاشغری (قرن يازده) نيز به نام « ترکمن» اشاره کرده است ، هرچند متن وقرينه (« اوغوزها – آنها ترکمن هستند») امکان اين فرض را ميدهد که دراينجا موضوع درباره کوچ نشينان بت پرست است.
زبان ادبی ترکمنی برپايه زبان قديمی ترکمنی، ضمن چشيدن تاثيرات معين موازين وقواعد زبان ادبی چغتايی بعنوان زبان ادبی کلاسيک ترکی شکل گرفت.
بنيانگذاران ادبيات ترکمن شاعر قرن هيجده مختومقلی فراغی وهمچنين نورمحمد عندليب وپيروان آنها: ذليلی، کمينه،ملا نفس وسيدی بحق بشمارميروند.
زبان ترکمنی، زبان مادری ملت ترکمن وزبان دولتی جمهوری ترکمنستان است(*).با اين زبان جمعيت اصلی کشورترکمنستان (طبق آمار سال 1999 پنچ ميليون نفر است) صحبت ميکند.
ترکمنها بصورت متراکم همچنين درازبکستان (121 هزارنفر)، فدراسيون روسيه ( چهل هزارنفر)، تاجيکستان ( بيست هزارنفر)، قازاقستان (چها‌رهزارنفر) ؛ طبق آمار سال 1989: درايران ( 650 هزارنفر)، ترکيه (120هزارنفر)، سوريه (35 هزارنفر) ودربرخی ديگر کشورها زندگی می کنند.

گويش ها
زبان ترکمنی حدود 30 گويش ولهجه دارد، که بنام اتحاديه وانجمن های قبيله ای مربوطه درگذشته: آليلی، آراباچی، آتا، بايات، غاراداشلی، گؤگلن، دويه چی، يومود (با لهجه شمالی وجنوب غربی)، مِهين لی، موکری، مورچه، نُخور، تکه ( با لهجه آخالی ومروی «ماری»)، ساقار، سالير، ساريق، سورخی، هاتاپ، چاندير، چِگس، چوودور، هاسار، امره لی، ارساری وديگران ناميده شده اند.
گويش ها ولهجه ها با ويژگی های آوايی، بيان شيوه برخی مقوله های گرامری، حفظ اشکال قديمی وسازه ها وهمچنين واژگان حرفه ای گوناگون تفاوت دارند.
اتکاء گويش زبان ادبی ترکمنی لهجه آخالی گويش تکه درنظرگرفته شده است. خطوط ويژه زبان ادبی ترکمنی درآن است که درانبوه و هسته اصلی خود اخذ واژگان فارسی وعربی درآن حفظ شده است.
لايه ی قابل توجه ای از واژگان ترکمنی شامل اقتباس از زبان روسی و واژگان بين المللی جذب شده توسط زبان روسی هستند.
با اين حال تکميل ذخيره لغوی: واژه سازی و شکل گيری کلمه، کلمات زوج، نظم، وام واژه ها و روابط نحوی کلمات دريک عبارت، پيش ازهرچيزی ازمحل منابع داخلی است.

پی نوشت:

1- گاگاووز نام گونه ای اززبانهای ترکی که توسط مردم گاگااوز يا بطوررسمی درگاگاووزيای مولداوی تکلم ميشود- ويکيپديا .مترجم
2- ماوراءالنهر، فرارود يا میان رودان،آسیای ميانه ،ترکستان،آسیای مرکزی نام هایی است که از آغاز به اين منطقه کهن گذاشته شده.مترجم
(* ) هدف اين مقاله بيشتر بررسی زبان ترکمنی درجمهوری ترکمنستان است. مترجم

اطلاعات تکميلی:
1- – عظيم اف.پ.صوفی اف.گ. چنگايف.يا. زبان ترکمنی. کتابی برای مدارس تعليم وتربيت.عشق آباد.معارف.1992.
2- پنچيف.م. جومايف.ر. چومادوف.آ. زبان ترکمنی. کتاب درسی مدارس عالی برای گروه زبان روسی.عشق آباد.معارف.1994.
3- پاتسلويفسکی.آ.پ.1975؛ باسکاکوف.ان.آ. تاريخ مطالعه زبان ترکمنی.1965.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: